Derlem sözlüğü · madde
adırtla- fiil
Tanım
- Ayrıntısıyla incelemek, çözümlemek, ayırt ederek anlamak: “şastrlarıġ adırtlayu uḳtaçı” incelemeleri ayrıntısıyla anlayan; “utġuraḳ bilge biligin adırtlayu uḳar” kesin bilgeliğiyle ayırt ederek anlar. Tanıklar: Mait2
- “nom adırtlamaḳ” öğretinin çözümlenmesi; abhidharmanın (Çince 對法) Uygurca karşılığı: “nom adırtlamaḳnıŋ adı bolur nom adırtlamaḳ tėp”. Tanıklar: Abh
- Yorumlamak, anlamını açmak: “ol tülnüŋ tüşin adartlayu bėriŋler” o rüyanın anlamını açıklayıverin; “körser adırtlasar” görüp ayırt ederse. Tanıklar: ShoR
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): adırtla- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (24):
adırtlamaḳ 12
adırtlayu 8
adırtlaġalı 8
adırtlamaḳnıŋ 7
adırtlamaḳta 7
adırtladaçı 5
adırtlamaḳıġ 4
adırtlasar 4
adırtlap 3
adırtlaġuluḳ 3
adırtlayur 2
adırtlaġay 2
adartlayu 1
adırtlaġuluġ 1
adrtlamaḳnıŋ 1
adırtlamadımız 1
adırtlamaḳı 1
adırtlamış 1
adırtlataçı 1
adırtlayurlar 1
adırtlaġalır 1
adırtlaġuta 1
adırtlaġıl 1
atırḍlamaḳ 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (77) →Abh Abhidharma (Shogaito)
59 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 40–41 | … beş aj-un-lar iki türlüg yėrdinçü-ler ḳayu tıldaġ-ın inçip bolur tėp körüp | adırtlap | anıŋ tıldaġ -ı ez-ruz tŋri işvarė tŋri-te ulatı-lar uġur-ında ermez-in. |
| Abh.Sho. 1603 | adırtladaçı | tėgüçi sav-ta negü tėp yörüg’ol tėptėser. | |
| Abh.Sho. 2074–2080 | … aḫşı-nıŋ iş-i küdüki küsemiş üçün amtı yėrdinçü-deki-ler-ke buldurġalı nom | adırtlamaḳ-ıġ | bu tıldaġ-ın adı ködrülmiş yrlıḳamış ol bu abidarim-ıġ tėp問nedegin bolur b … |
| Abh.Sho. 2587–2588 | neçe bililser yme | adırtlamaḳ -nıŋ | bilmek adırtlamaḳ tėgüçi erdüki bililmez üçün ḳayu-nuŋ adı bolur nomuġ böl … |
| Abh.Sho. 3068 | ėdiglig-niŋ yörügi üküş üçün bölüp | adırtlap | kergek-inçe kėŋürmiş erür. |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.1.2.2/25–26 | … [alqu emgek]-lerig ada-larıġ kez-dükde | | | uġan-ın sıġan-ın öz /// ötrü | adırtlaġalı | bolur |
| Sho.Rosia 6.2.2.1/9–11 | 人性根 yalŋuq-lar-nıŋ töz-leri erklig-leri /// -in böldeçi | adırtladaçı | kişi-ler 無有ΟΟ yoq [edgülüg yıldızı]/// ayıġ ögli-ler birle biligsiz-ler bi … |
| Sho.Rosia 6.2.2.2/14–15 | 今察ΟΟ amtı | adırtl[asar] | [içtin sıŋar-]qı-larıġ : qaltı mır-lıġ burnaç süçigsiz tatı[ġsız] /// 7) / … |
| Sho.Rosia 6.2.2.4/24–27 | … / [如人] ΟΟ qaltı kişi-ler kentü öz-leri qılsar-lar [qılınçıġ]/// [körür-ler | adırtla]yur-lar | |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … r bu[lġalı köni nomuġ] ötgürüp tupulup 現見 b(e)lkiz b(e)lgülüg körür körmek | adırtlamaḳıġ | [bilge biligin] k(e)ntün ök tuyar têp 如是淨戒具足 monı monçulayu arıġ çḫşa[ptḳa … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.038.50–57 | terk vyaḳran ulatı şastrlarıg | adırtlayu | uḳtaçı baybajıḳi arya--çintri bodis(a)v(a)t kş’i açarı yarat--mış prtyaraḳ … |
| Mai.Tek.041.50–52 | utġuraḳ bilge biligin | adırtlayu | uḳar kaçıg atkan--ġu törü bilig köŋül birle kavış--ıp börtmek tėtir.. |
| Mai.Tek.059.05–07 | nomlarnıŋ (öz) tözin kamaglıḳ tözin | adırt--ladaçı | bilge biligin örütü uyur--lar.. |
| Mai.Tek.087.13–20 | … arka⟧ içtin sıŋar burkan nomın taştın sıŋar sekiz vit--yasatan şastarlarag | adırtlayu | uḳ--taçı agnidiş uluşta tugmış aryaçntr bodis(a)v(a)t kşi açarı enetkek ti … |
| 8b-12 | … amtı sizler baḫşılar kntü kntü erdemiŋizlerni üntürüp ol tül-nü(n)g tüşin | adartlayu | bėriŋler kim ḳamaġ yalŋuḳlar işidzünler .. |
U Uigurica I-IV
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II B1-7-18 | utġuraġ bilge bėligin | adırtlayu | uḳar |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.15-70–71 | oot köyürdi altun-uġ | adırtlaġu-luġ | blgü bar . ėki köŋül ḳarışdı [.] tüdüşgülüg emgek bar . |
Aynı gövdeden maddeler
“adırtla” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).