Derlem sözlüğü · madde
aġırlıḳ isim
Tanım
- Saygı, hürmet, itibar: “aŋar birdi teŋri aġırlıḳ üküş” Tanrı ona çok itibar verdi; “ḳoşnı ḳonum … ḳılġıl aŋar aġırlıḳ” komşuna saygı göster; “aġırlıḳ tilese özüŋke” kendine saygı istersen. Tanıklar: KB2DLT
- Ağırlık, yük: “yüŋüllükin hem aġırlıḳın” hafif ve ağır (yüklü) olarak. Tanıklar: KuT
- Değerli şey, hazine: “yér altınḳı kizlençü aġırlıḳ” yer altındaki gizli hazine. Tanıklar: ShoR
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aġırlıḳ — yalın hâliyle 37 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aġırlıḳ 36 (KB, KuT, DLT) · aġırlıq 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (4):
Bağlamlar
Bütün geçişler (42) →KB Kutadgu Bilig
34 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 44 | yaġız yir yaşıl kökte erdi küsüş / aŋar birdi teŋri | aġırlıḳ | üküş |
| KB 472 | bilig ḳıymetini biliglig bilir / uḳuşḳa | aġırlıḳ | biligdin kelir |
| KB 1714 | kelir ḳut kişike aġırlar anı / siŋer ol | aġırlıḳ | yorısa köni |
| KB 4070 | bu yirke tegi ol tapuġçı ḳurı / munıŋda naru yoḳ | aġırlıḳ | ḳurı |
| KB 4856 | aġırlıḳ | tilese ayu birdi yol / uçuzluḳ yolın ma seçe bėrdi ol |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 29/32a2 | 41 çıḳıŋlar yüŋüllükin hem | aġırlıḳın | ḳatlanıŋ mallarıŋız birle hem özleriŋiz birle taŋrı yolı içinde ol yaḫşı s … |
| Ku. T. 33/30a3 | … m bitti[ler] ḳıldılar eḍgü işler olar tururlar olarḳa turur yarlıḳamaḳ hem | aġırlıḳ | eḍgü ruzi |
| Ku. T. 33/69b3 | 10 kim kim tileyür bolsa ʿizzet ol taŋrıḳa | aġırlıḳ | küşüşlük barça anıŋ tapa aġar yaḫşı söz yime eḍgü iş kötrür anı anlar kim … |
| Ku. T. 35/74a1 | … llerimiz örtüg içinde andın kim ündeyür sen bizni aŋar ḳulaḳlarımız içinde | aġırlıḳ | biziŋ aramızda siziŋ ara perde ḳılġıl biz iş ḳılıġlılar-miz |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 114 | Ḳoşnı ḳonum uġışḳa ḳılġıl aŋar | aġırlıḳ | / Artut alıp anunġıl eḍgü tawar uġurluḳ |
| DLT I, 45 | Körklüg tonuġ özüŋ-ke tatlıġ aşıġ aḍınḳa / Tutġıl ḳonuḳ | aġırlıḳ | yadsun çawıŋ boḍunḳa |
Abh Abhidharma (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 2431–2433 | … an birök yrlıḳ -amamış erser abidarim-ıġ nedegin bolur erti bar bolġalı üç | aġırlıḳ-lar | tėp 疏主云esdiramati baḫşı söz-ler adı ködrülmiş-niŋ söz-lemeki erser üç aġıl … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 3.3.1.R /3 | toquz yéti kün ursar : yér altınqı kizlençü | aġırlıq | barça körür : |