Tanım
- Artırmak, çoğaltmak: “olarḳa imannı arturdı” onların imanını artırdı; “tapuġ arturu bardı künde yaŋı” hizmetini her gün artırarak gitti; “aḳılıḳ şėrėf cah cėmal arturur” cömertlik şerefi, makamı, güzelliği artırır; “arturur-miz eḍgülük ḳılıġlılarḳa” iyilik edenlere (ödülü) artırırız. Tanıklar: KuTKBAH
- (Orhon yazıtlarında) aldanmak: “süçig sabıŋa, yımşaḳ aġısıŋa arturup üküş türük bodun öltüg” tatlı sözüne, yumuşak ipeğine aldanıp çok sayıda Türk halkı öldün. Tanıklar: KTBK
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): artur- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (14):
Bağlamlar
Bütün geçişler (30) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/26a2 | … ydılar olarḳa boḍun: bütünlükin boḍun çın-oḳ tėrdiler sizke ḳorḳuŋ olardın | arturdı | olarḳa imannı aydılar: tap bizke taŋrı nėme körklüg erklig ol |
| Ku. T. 28/65a1 | … ḳaçan yad ḳılınsa taŋrı ḳorḳar köŋülleri ḳaçan oḳınsa olar üze [ayatları] | arturur | olarḳa bitmek iḍileri üze köŋül ururlar |
| Ku. T. 31/30a2 | 76 | arturur | taŋrı anlarḳa kim köni yolḳa köndiler köni yolnı körklüg baḳiler yaʿni bėş … |
| Ku. T. 33/79b1 | … ı ḳıldı sizke ḫalifetler yer içinde kim kim tansa anıŋ üze turur kafirlıḳı | arturmaz | kafırlerḳa küfrlerini iḍileri üskinde meger düşmanlıḳ hem arturmaz kafirle … |
| Ku. T. 36/17a1 | … sizde anıŋ üze ter meger dostluḳ yaġuḳluḳ içinde kim kim ḳazġansa eḍgülük | arturur-miz | aŋar anıŋ içinde eḍgülük ol taŋrı örtgen az taʿatḳa üküş yanut bėrgen |
KB Kutadgu Bilig
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 610 | tapuġ | arturu | bardı künde yaŋı / aġırladı ilig küniŋe öŋi |
| KB 756 | şükür ḳıl ay nimet iḍisi unur / şükür ḳılsa nimet bayat | arturur | |
| KB 1506 | kiçe yatsa kiç yat yana erte tur / yatıp erte ḳopḳan ḳutın | arturur | |
| KB 3059 | et öz can yuluġlar meniŋ işime / du‘a | arturur | bu keçer yaşıma |
| KB 5082 | bayat | arturu | birsü ilig saŋa / bu eḍgü ḳılıḳlar bu eḍgü yara |
KT Kül Tigin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT G 7 | süçig : s(a)bıŋa : y(e)mş(a)k : (a)ġısıŋa : | (a)rtur(u)p | : üküş : türük : bod(u)n : ölt(ü)g : türük : bod(u)n : öls(i)k(i)g : bir(i … |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 5 | süç(i)g : s(a)bıŋa : y(e)mş(a)k : (a)ġısıŋa : | (a)rtur(u)p | : ük(ü)ş : türük : bod(u)n : ölt(ü)g : |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 219 | Keldi berü | arturu | / Birdi ilin ertürü / Munda ḳalıp olturu / Bükri bolup ün büter |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 257–260 | bu boḍun talusı aḳı er turur aḳılıḳ şėrėf cah cėmal | arturur | sevilmek tileseŋ kişiler ara aḳı bol aḳılıḳ sini sevdürür |