Tanım
- (Sanskritçe dhyāna) meditasyon, derin düşünceye dalma; zihnin toplanmış hâli; çoğu kez “dyan saḳınç”: “buşı paramid çḫşapt paramid dyan paramid” sadaka, ahlak ve meditasyon erdemleri; “öçmek dyan samarda ulatı dyan saḳınçlar üze erk tarta umaz” sönme meditasyonu ve benzeri meditasyonlar üzerinde egemenlik kuramaz; “dyan saḳınçka olursar” meditasyona otursa; “samadi dyanları üze saġınu yükünüp” samādhi meditasyonlarıyla düşünüp eğilerek. Tanıklar: Mait3AbhU
- Meditasyon basamağı, meditasyonla ulaşılan hâl: “tört dyanlar” dört meditasyon basamağı; “netegin kirür öçmek diyanḳa” sönme meditasyonuna nasıl girer; “vaçrapam dyanḳadegi” elmas benzeri meditasyona dek. Tanıklar: AbhShoR
ShoR’daki diyan yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): dyan — yalın hâliyle 37 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- dyanḳa 3 (Abh, Mait) · dyanqa 1 (ShoR)
- diyanḳa 2 (ShoR) · diy’anḳa 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (95) →Abh Abhidharma (Shogaito)
50 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 456 | buşı paramid çḫşapt paramid | dyan | paramid bular üçegü bolur buyan-lıġ yėvig tizig. |
| Abh.Sho. 641 | yalŋuz vçrapam | dyan | üz-e ök uyur ermez tarġarġalı kirsiz bilmemekin. |
| Abh.Sho. 1618–1619 | tegmez-kenki tayaḳ dyan(-ḳa) araḳı | dyan-ḳa | tayaḳ-lıġ-ın turmış bilge bilig erür bu bilge bilig <birleki> köni sav söz … |
| Abh.Sho. 2455–2456 | sėlu dyan-lar tigirtsiz | dyan-lar | küsüş bilir bilge bilig uuç ḳıdıġ dyan定智止觀dyan bilge bilig. |
| Abh.Sho. 3608–3610 | … er adırur iki dyan -lar-taḳı öçmekig ulatı tuġup öçmiş-teki öçmekig bu iki | dyan -lar-taḳı | öçmek-te ulatı-lar neçe tıdsar (yme) kėn tuġdaçı köŋül köŋül-teki nom-ları … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
26 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho. Rosia 1.1/5 | diyan | erksinmek-intin tuġmış öŋ | |
| Sho.Rosia 2.2.10.V/4 | … ömek atlġ butanu-simirti dyan /// [et’öz qu]dġa(r)suq üdte ınça qaltı uuqa | dyanqa | [kirmek teg köŋül] örgülükin ’z qad/// tuġmış oronda ajunın [-ta öŋreki] a … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/35 | … -laġıl 自在三昧 erksinme-k dyan-ta küsüş dyan yme tér /// / 7) /// t’ 戒 sıqmaq | d[yan] -ta | 遣來 ıdmaq üz-e kelürdüm |
| Sho.Rosia 7.2 /89–107 | … rür sansar-ta ḳıltaçı 无所有心三昧 küsüşsüz [köŋüllüg diyan /// 無量] 三昧者 apramani | d(i)yan | erser 謂聖弟子 ḳ(a)ltı töz-ün ıduḳ [tıtsınıŋ köŋül-] l(e)rin edgü ögli birle ḳ … |
| Sho.Rosia 7.2 /363 | toyın-lar ögretinip | d(i)yan | saḳınç-ta :: |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00235–00241 | … bar) kim bilge bilig küç--inte nız- -vanılag yaġı--larag utmış inçip öçmek | dyan | samarda ulatı dyan saḳı--nçlar üze erk tarta umaz |
| Mai.Tek.005.38–42 | … lgin börte yarlıḳ(ap) ölür özinte ozġurup arha(nt) kutıŋa tegürü yarlıḳadı | dya(n) | ... baş agrag iginte oz(ġurup) ... |
| Mai.Tek.039.17–19 | ol | dyan | bilge b(ilig-) -iŋizke yükünür-biz.. a(nta) (ö)trü bodis(a)v(a)tnıŋ ... -t … |
| Mai.Tek.080.06–10 | azu yėme kişi / - ... kişig ölürüp ölüt(çi) ... | dyan | ökser yėme (o)l ... yaratsar ol ayıg (kılınç) ... kelmiş tėtir.. |
| Mai.Tek.104.01–18 | ... -lar n- ... ... bilig | dyan | tataglanmışlar / / ... ... tört yıŋaḳtın ... bursoŋ kuvragka ... -u üküş b … |
Sek Sekiz Yükmek
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.022 (Ib) | öt-) süz ölür tınlıġlar ülüş tŋrim | (dyan | saḳınçlġ kiŋ) kögüz(lüg) |
| Jut.Sek.T-1.361–362 (IIc) | turuḳ süzük atlġ nizvanisz bodistv ḳutııŋa yukünürbiz adḳançsız | dyan |
U Uigurica I-IV
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III M. 207.-74–81 | … tsük-lerig tütüsüp oŋ tizin çökitip .. alḳu ançulayu kelmis-ler-niŋ samadi | dyan-ları | üze saġınu yükünüp anta basa darnı-nı[!] sekiz yüz ḫata oġıḳuluġ ol .. |
Aynı gövdeden maddeler
“dyan” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).