Tanım
- Helal, dinen serbest: “helal ḳıldı sizke ol kim anda aḍın” bunların dışındakileri size helal kıldı; “sorarlar saŋa: nė neŋ helal ḳılındı olarḳa” onlara nelerin helal kılındığını sana soruyorlar; “bu helal ol bu haram” bu helal, bu haram; “boġuzuŋ küḍezgil halal yigil az” boğazını koru, helalden az ye; “halal dünya ḳazġan özüŋni yitür” helal dünyalık kazan, kendini doyur; “ḫalal yi ḫalal ḳıl yarınlıḳ tapuġ” helal ye, yarınki (ahiret) hizmetini helal kıl. Tanıklar: KuT3KB2
KB ve AH’deki ḫalal/halal yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): helal — yalın hâliyle 15 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ḫalal 13 (KB) · halal 10 (KB, AH)
- halaldin 1 (KB) · ḫalaldin 1 (KB)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (41) →KB Kutadgu Bilig
23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1312 | tiliŋni küḍezgil közüŋni küḍez / boġuzuŋ küḍezgil | halal | yigil az |
| KB 3546 | bu üçte aḍın yoḳ bu dünya neŋi / | halal | ol ya şübhe haram ol öŋi |
| KB 4405 | bularnıŋ bile me ḳatıl ay ḳadaş / arıġ bolġa boġzuŋ | ḫalal | bolġa aş |
| KB 5349 | negü tir eşitgil | ḫalal | yigli er / saḳınuḳ başı çın ḫalal tigli er |
| KB 5796 | kimiŋ sen aşın yise sen ḳıl işin / baġırsaḳlıḳ artur | ḫalal | yi aşın |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| 4 | … r uraġutlardın meger ol kim erklendi eligleriŋiz taŋrınıŋ bitigi siziŋ üze | helal | ḳıldı sizke ol kim anda aḍın ol kim tilese siz mallarıŋız birle parsalar z … |
| Ku. T. 27/18a1 | 4 sorarlar saŋa: nė neŋ helal ḳılındı olarḳa ayġıl: | helal | ḳılındı sizke arıġlar ol kim ögrettiŋiz awlaġlı it ḳuşlardın üterçiler ögr … |
| Ku. T. 27/19a2 | … e arıġlar anlarnıŋ taʿamı kim bėrildiler bitig helal sizke siziŋ taʿamuŋuz | helal | olarḳa parsa uraġutlar müʾminlerdin parsa uraġutlar anlardın kim bėrildile … |
| Ku. T. 29/28a2 | … haram ḳılurlar anı bir yıl teŋeştürseler anıŋ sanını kim haram ḳıldı taŋrı | helal | ḳılurlar anı kim [haram] ḳıldı taŋrı bezendi olarḳa ʿamelleriniŋ yawuzı ta … |
| Ku. T. 33/15a2 | 52 | helal | ermez saŋa uraġutlar anda kiḍin hem tegşürse sen olarḳa cüftlerdin eger ḫo … |
AH Atebetü’l-Hakâyık
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 417–420 | uvut yitti yindip bulunmaz yıḍı | halal | yigli ḳanı körünmez boḍı halal kendü ḳayda bu kün ḳanı kim haramnı yiyürde … |
| AH 417–420 | uvut yitti yindip bulunmaz yıḍı halal yigli ḳanı körünmez boḍı | halal | kendü ḳayda bu kün ḳanı kim haramnı yiyürde haram tip yidi |
| AH 425–428 | … ç yarın yük vėbal haram erse malıŋ ‘azab ol soŋı hisab ol ėgėr bolsa malıŋ | halal |