il- fiil

Tanım

1. İnmek, alçalmak, düşmek (KB’de aġ-, yoḳla- ‘yükselmek’ karşıtı): “toġuġlı ölür ol aġıġlı ilür” doğan ölür, yükselen iner; “ḳayu neŋ aġar erse ilgü kerek” ne yükselirse inmesi gerekir; “ara ḳılḳım ildi ara yoḳladı” huyum kimi zaman düştü, kimi zaman yükseldi; “yaramasa tapġı küniŋe ilür” hizmeti yaramazsa günden güne düşer; “kötürmişni ilmek tilese” yükselttiğini alçaltmak isterse; “usal beg bütün ilgü” gevşek bey mutlaka düşer. Tanıklar: KB4
2. Takmak, takılmak, ilişmek: “yana baġdaş ilme” bağdaş da kurma; “usanıp yorırda iler ḳarmalı” gafletle yürürken (ölüm) tuzağına takılır; “çaḫşaptın ilip” (ShoR) kurallara bağlanıp (?). Tanıklar: ShoRKB2
3. “ölü ilginçe” ölünceye dek (?): “bükünte ınaru ölü ilginçe çahşapat tamġa arıg küzedür-men” bugünden sonra ölünceye dek kuralları temiz tutarım. Tanıklar: Mait2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: orta. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): il- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Çekimli biçimler (8):