İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

aya

252
geçiş
93,4
milyonda
1.284.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
7
eserde
213
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Maitrisimit Nom Bitig (Hami)292,4
St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)2196,4
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası126,3
Kutadgu Bilig971.318,5
DLT’deki Türkçe parçalar1344,7
Atebetü’l-Hakâyık134.713,6
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi13655,6

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

Mait D 0,33
ShoR D 0,33
KuT D 0,00
KB D 0,83
DLT D 0,00
AH D 0,77
EÇS D 0,39

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimMaitShoRKuTKBDLTAHEÇSToplam
aya22197113136252
âyâ······121121
ayâ······4242
âya······22
‘ayâ······22
‘âyâ······22

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: aya) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
mavra394112,0910,316,24546,3
tüz1913110,677,604,34165,4
söz3451810,506,465,76239,9
niko10710,3110,903,16144,0
köŋli1514710,277,093,84119,4
nikola8269,888,692,8283,2
boluġlı669,5710,392,4586,4
mavra’nın669,5710,392,4586,4
nataca669,5710,392,4586,4
isvet6209,508,652,4462,0
beg112519,495,873,2668,5
eḍgü196879,375,214,24100,9
işke71209,276,292,6147,6
tutġıl6699,266,862,4345,7
kiŋ5319,187,752,2344,7
öz156009,175,063,7676,7
ḳutluġ5459,117,222,2240,7
yorgi468,999,802,0050,0
lefkada4128,968,802,0042,3
eşittim4278,887,631,9935,0
inebahtı4678,686,321,9727,4
eşitgil62398,655,072,3830,7
mavra’dan338,5910,391,7343,2
moniya338,5910,391,7343,2
fal368,579,391,7334,9
yoro378,579,161,7333,6
vasil388,568,971,7332,6
ḳızġu3128,548,391,7329,7
oḳıġıl3178,517,881,7227,4
manastırı41088,515,631,9623,5
tilegli3188,517,801,7227,0
pireveze3218,497,581,7226,0
cezîreyi3308,457,061,7223,7
çın41558,335,111,9420,7
yaḳşı3878,185,531,6917,2
rûm’da42128,144,661,9218,2
venedik53838,014,132,1119,2
ḳılḳı31707,864,561,6613,3
demekdir54557,863,882,0817,6
er66977,693,532,2418,4

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“aya” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (252) →
KB 1812 muŋar meŋzetü aydı şa’ir bu söz / munı uḳġıl emdi aya eḍgü öz
EÇS VIII 343b–344a … vra'nın 344a kıblesi ve lodos cânibine vâki‘ olup iki mîl Aya Mavra'dan alarkadır. Lâkin bir âdem ayakların sığayup iki m …
KB 3580 ig ol aşnu erke ölüm tutġaḳı / ölümde tatıġ yoḳ aya er saḳı
KB 2689 aya er atanmış biliglig bügü / köŋül sırrı artuḳ ḳatıġ kizlegü
EÇS VIII 342b … atlarımızla Hudâ'ya sığınup cisirlerden beş yüz adım alarka Aya Mavra'nın Acıderyâ gölü içinde kâh atların dizine dek ve kâ …
KB 5378 ḳalıḳta uçuġlı ḳara ḳuş yorı / seniŋdin keçümez aya kök böri
EÇS VIII 342b … r ederek mezkûr tekye bâğından yüz adım cânib-i garba gidüp Aya Mavra'nın ağaç cisirleri başına vardıkda cisirleri sağ kola …
KB 5985 nelük tilde körksüz yorıtur sen söz / ölürüŋ ne bildiŋ aya köŋli tüz
AH 209–212 … g tattıŋ erse açıġḳa anun birin kelse rahat kelür rėnc onun aya ġam ḳatıġsız sürur umġuçı bu ajun ḳaçan ol umınçḳa orun
EÇS VIII 373b–374a … ibi Feylekos hakîmin oğlu 374a İskender-i Yûnân'ın üstâdı Aya Nataca nâm hakîm-i benâm binâ etmeğile ismi lisân-ı Yûnân'd …