Tanım
- (Sanskritçe dhyāna) meditasyon, derin düşünceye dalma; zihnin toplanmış hâli; çoğu kez “dyan saḳınç”: “buşı paramid çḫşapt paramid dyan paramid” sadaka, ahlak ve meditasyon erdemleri; “öçmek dyan samarda ulatı dyan saḳınçlar üze erk tarta umaz” sönme meditasyonu ve benzeri meditasyonlar üzerinde egemenlik kuramaz; “dyan saḳınçka olursar” meditasyona otursa; “samadi dyanları üze saġınu yükünüp” samādhi meditasyonlarıyla düşünüp eğilerek. Tanıklar: Mait3AbhU
- Meditasyon basamağı, meditasyonla ulaşılan hâl: “tört dyanlar” dört meditasyon basamağı; “netegin kirür öçmek diyanḳa” sönme meditasyonuna nasıl girer; “vaçrapam dyanḳadegi” elmas benzeri meditasyona dek. Tanıklar: AbhShoR
ShoR’daki diyan yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): dyan — yalın hâliyle 37 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- dyanḳa 3 (Abh, Mait) · dyanqa 1 (ShoR)
- diyanḳa 2 (ShoR) · diy’anḳa 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (26) →ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
26 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho. Rosia 1.1/5 | diyan | erksinmek-intin tuġmış öŋ | |
| Sho.Rosia 1.3/43 | diyan | erksinmek-intin tuġmış öŋ tépġ témiş erser : diyan bögülemeki tıd[ıġ] -sız … | |
| Sho.Rosia 1.3/43 | diyan erksinmek-intin tuġmış öŋ tépġ témiş erser : | diyan | bögülemeki tıd[ıġ] -sız üçün atı bolmış ol |
| Sho.Rosia 2.2.8.R /3–6 | … g ülgüsüz köŋüllerig [altı para]mıtlarıġ : on törlüg tegiŋülük bışrunġuluq | [dyanlar]ıġ | : üç törlüg qut qolunmaqlarqa kéŋürü tegip [ ] saqınġu[l]uqta burḫanıġ kör … |
| Sho.Rosia 2.2.10.V/4 | … nçüg yarturġalı yaşutġalı // [bo ajun]ta burḫanıġ ömek atlġ butanu-simirti | dyan | /// [et’öz qu]dġa(r)suq üdte ınça qaltı uuqa dyanqa [kirmek teg köŋül] örg … |
| Sho.Rosia 2.2.10.V/4 | … ömek atlġ butanu-simirti dyan /// [et’öz qu]dġa(r)suq üdte ınça qaltı uuqa | dyanqa | [kirmek teg köŋül] örgülükin ’z qad/// tuġmış oronda ajunın [-ta öŋreki] a … |
| Sho.Rosia 3.1.2.R/1 | içgerdeçi atlġ tamġa başın iki yégirminç burḫan[larıġ ötün] -mek samadi | diyan | atlġ tamġa-qategi iki yégirmi tamġ[aların] tükel qılıp darniların yétirer … |
| Sho.Rosia 3.1.2.R/1 | … ılıp darniların yétirer qata sözlep : qaçan /// burḫanlarıġ ötünmek samadi | dyan | atlġ tamġa[ġ tükel qıltuqta] ötrü kentü özi qut qolup yanmaqsız berk qatı[ … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/35 | … ligiŋ-niŋ yénikin aġ[ırın] /// 6) /// [bölgil adırt]-laġıl 自在三昧 erksinme-k | dyan-ta | küsüş dyan yme tér /// / 7) /// t’ 戒 sıqmaq d[yan] -ta 遣來 ıdmaq üz-e kelür … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/35 | … kin aġ[ırın] /// 6) /// [bölgil adırt]-laġıl 自在三昧 erksinme-k dyan-ta küsüş | dyan | yme tér /// / 7) /// t’ 戒 sıqmaq d[yan] -ta 遣來 ıdmaq üz-e kelürdüm |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/35 | … -laġıl 自在三昧 erksinme-k dyan-ta küsüş dyan yme tér /// / 7) /// t’ 戒 sıqmaq | d[yan] -ta | 遣來 ıdmaq üz-e kelürdüm |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … taġ] saḳınç-lıġ bolmış toyın 有法 bar boltaçı nom-lar-ıġ 無相心 [三昧…köŋül-] süz | d(i)yan-ta | 不勇 ḳorḳunmaḳsız 不没 çökmeksiz bolsar 解脱已[住ozup ḳutrulup] yme turu tüketür 世 … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … yaḳın yaġuḳ köŋülin turġursar調伏 [心 turultursar] yavaltursar köŋülin止觀一心等受 | d(i)yan-ta | bilge bilig-te bir uçluġ köŋül-l[erin] tüz-in teginip 分別於法bölüp adırıp nom … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … êp 如是淨戒具足 monı monçulayu arıġ çḫşa[ptḳa tükellig bolsar] 復有三昧正受 antaġ yene | d(i)yan-ta | köni-sinçe yıġınmaḳ[-lıġ 具足 ///] tükel-lig bolmaḳ üz-e montaġ osuġluġ bi(l … |
| Sho.Rosia 7.2 /89–107 | … t[êp///tarġarmaḳ] kelgin erür sansar-ta ḳıltaçı 无所有心三昧 küsüşsüz [köŋüllüg | diyan | /// 無量] 三昧者 apramani d(i)yan erser 謂聖弟子 ḳ(a)ltı töz-ün ıduḳ [tıtsınıŋ köŋü … |
| Sho.Rosia 7.2 /89–107 | … rür sansar-ta ḳıltaçı 无所有心三昧 küsüşsüz [köŋüllüg diyan /// 無量] 三昧者 apramani | d(i)yan | erser 謂聖弟子 ḳ(a)ltı töz-ün ıduḳ [tıtsınıŋ köŋül-] l(e)rin edgü ögli birle ḳ … |
| Sho.Rosia 7.2 /111–133 | … ] alḳu erk(l)ig-ler buzulmaḳ 身命分離 et’öz isig öz bö[lülmek /// 滅盡定] 者 öçmek | d(i)yan-daḳı-lar-nıŋ | et’öz-deki til-deki köŋül-deki 行滅 tay[anmaḳlar öçüp yaşamaḳ isig] öz-leri … |
| Sho.Rosia 7.2 /111–133 | … g-leri adrılmaz 身命相属 [etöz isig öz yene sanısur] 云何入滅正 netegin kirür öçmek | d(i)y’an-ḳa | têp 不言我入 [sözlemez men kirürüm öçmek diyan-ḳa] têp 先作如是漸息方便 aşnu-sınta ḳıl … |
| Sho.Rosia 7.2 /111–133 | … 云何入滅正 netegin kirür öçmek d(i)y’an-ḳa têp 不言我入 [sözlemez men kirürüm öçmek | diyan-ḳa] | têp 先作如是漸息方便 aşnu-sınta ḳılmaḳ ü[z]-e [monçulayu ///] al altaġıġ 如先方便 ḳ(a) … |
| Sho.Rosia 7.2 /111–133 | … [monçulayu ///] al altaġıġ 如先方便 ḳ(a)ltı aşnuḳı al altaġ-ları üz-e [ölenip | diyanḳa | kirür] teg têp 順趣於離 êyin barür-lar sıŋarḳı-ḳa 流 [/// sıŋarḳıḳa aḳar-] lar … |
| Sho.Rosia 7.2 /363 | toyın-lar ögretinip | d(i)yan | saḳınç-ta :: |
| Sho.Rosia 7.2 /364 | edgüti yıġınsar [alḳu ///] | d(i)yan | :: |
| Sho.Rosia 8.3 /129 | aŋ’ilki 一 kşan üdte yüz öŋi samadi | dyan-larıġ | bulup. |
| Sho.Rosia 8.3 /160–161 | 一 kşan üdte 千 öŋi samadi | dyan-larıġ | bulup. |
| Sho.Rosia 8.3 /195–197 | … nta 一 kşan üdte yüz 万三千大千世 界 (yér suv)-lar-nıŋ parmanu-ları sanınça samadi | dyan-larıġ | bulup ulaḍı anıŋ sanınça oḳ et’öz-lerig 化 umaḳ-lıġ küü kelig edrem-ler -ke … |
| Sho.Rosia 8.3 /212–215 | … ḳata 不可説 yüz 千万 koldii nayut burḫan uluş-ı-nıŋ parmanu-ları sanınça samadi | dyan-larıġ | bulup :: |
Aynı gövdeden maddeler
“dyan” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).