Tanım
- (Sanskritçe dhyāna) meditasyon, derin düşünceye dalma; zihnin toplanmış hâli; çoğu kez “dyan saḳınç”: “buşı paramid çḫşapt paramid dyan paramid” sadaka, ahlak ve meditasyon erdemleri; “öçmek dyan samarda ulatı dyan saḳınçlar üze erk tarta umaz” sönme meditasyonu ve benzeri meditasyonlar üzerinde egemenlik kuramaz; “dyan saḳınçka olursar” meditasyona otursa; “samadi dyanları üze saġınu yükünüp” samādhi meditasyonlarıyla düşünüp eğilerek. Tanıklar: Mait3AbhU
- Meditasyon basamağı, meditasyonla ulaşılan hâl: “tört dyanlar” dört meditasyon basamağı; “netegin kirür öçmek diyanḳa” sönme meditasyonuna nasıl girer; “vaçrapam dyanḳadegi” elmas benzeri meditasyona dek. Tanıklar: AbhShoR
ShoR’daki diyan yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): dyan — yalın hâliyle 37 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- dyanḳa 3 (Abh, Mait) · dyanqa 1 (ShoR)
- diyanḳa 2 (ShoR) · diy’anḳa 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (50) →Abh Abhidharma (Shogaito)
50 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 456 | buşı paramid çḫşapt paramid | dyan | paramid bular üçegü bolur buyan-lıġ yėvig tizig. |
| Abh.Sho. 461 | dyan | bilge bilig iki paramid -lar bolur bilge bilig-lig yėvig tizig. | |
| Abh.Sho. 465 | dyan | paramid bolur bilge biliglig yėvig tizig tėptėmiş -i erser. | |
| Abh.Sho. 465 | dyan | paramid uyur üçün tardġalı bilge biliglig. | |
| Abh.Sho. 626–627 | alḳu türlüg-üg bildeçi bilge bilig-ke vaçirapam | dyan -nıŋ | ikinti kşan-ında tükel-lig bolur birök bu tuş-ta tarıḳmasar kirsiz bilmeme … |
| Abh.Sho. 628 | … in bolur adı bolġalı alḳu türlüg-üg bildeçi bilge bilig tėp問birök vçirapam | dyan-ta | tarıḳsar kirsiz bilmemek. |
| Abh.Sho. 629 | şiravak -lar yme ök bulur-lar (erip) bu | dyan-ıġ | nedegin tarġarmaz-lar tėp. |
| Abh.Sho. 633–634 | … e tarıḳsar yme niz-vanı-lar yıdı yuḳ-ı anılayu oḳ ḳalır üçün anın vaçrapam | dyan-ta | umaz-lar tarġarġalı ol kirsiz bilmemek-ig. |
| Abh.Sho. 641 | yalŋuz vçrapam | dyan | üz-e ök uyur ermez tarġarġalı kirsiz bilmemekin. |
| Abh.Sho. 643–644 | ulatı vaçrapam | dyan-ḳadegi | ikin ar-a ḳayu öridmiş alḳu aḳıġ-sız bilge bilig üz-e barça uyur tarġar -ġ … |
| Abh.Sho. 649–651 | … gin tarıḳmaz-un bu tıldaġ-ın emgek-te nom bilge bilig taplaġ -tın vaçrapam | dyan-ḳadegi | tuş sayu ikin ar-a biligsiz tarıḳu tükedmek üz-e yıdı yuḳ-ı yme ėyin ök ta … |
| Abh.Sho. 652–655 | anın öŋdünki baḫşı söz-legüçi vaçrapam | dyan-ta | tėmin ök tarıḳur kkir -siz bilmemek tėgüçi savıġ munı saḳınmış-ıŋız kergek … |
| Abh.Sho. 698–699 | emgek-e nom bilge bilig (taplaġ)-tın vaçirapam | dyan-ḳadegi | ikin araḳı ḳayu turmış tüz-ün yol uyur öçürüp niz-vanı-lar-nıŋ uruġ-ın tuġ … |
| Abh.Sho. 1026 | yaŋırtı kentü (öz-i) burḫan ḳudıŋa köŋül öridip vaçira’upam | dyan-ıġ | bışrunġınça. |
| Abh.Sho. 1386–1388 | ḳaltı ol | dyan-ta | ulatı edgü-ler-i edrem-ler-i içger -ip tudup tınlġ-lar-ıġ kim az-ta ulatı … |
| Abh.Sho. 1617 | bu (erser) tört töz tüp (ḳılu) | dyan(-lar-ḳa) | . |
| Abh.Sho. 1618–1619 | tegmez-kenki tayaḳ dyan(-ḳa) araḳı | dyan-ḳa | tayaḳ-lıġ-ın turmış bilge bilig erür bu bilge bilig <birleki> köni sav söz … |
| Abh.Sho. 1709–1710 | dyan(-tın) | tuġmış-ı-nıŋ adı bolur bışrunmaḳ töz-lüg bilge bilig tėp此中因者munda tıldaġ - … | |
| Abh.Sho. 1713–1714 | anın adamış ol saḳınmaḳ töz-lüg bilge bilig tėp | <dyan> | tıldaġ-ında tuġmış üçün anın adamış ol bışrunmaḳ töz -lüg bilge bilig tėp … |
| Abh.Sho.1747 | tört töz tüp | dyan-ta | ulatı tördegü-nüŋ ḳonşı-sın -ta araḳ-ı dyan-ta tükel-lig bolur bėş yükmek- … |
| Abh.Sho. 1749 | bar üçün | dyan-a | sanvar tört öŋsüz-lerde birle yene. |
| Abh.Sho. 1750–1751 | … -nüŋ ḳonşı-sında yindem tükel-lig bolur tört yükmek-lerke anda bolmaz üçün | dyan-a | sanvar諸論者alḳu şasdr-lar erser ḳaltı inyanaparasdan-ta ulatı-lar erür. |
| Abh.Sho. 2452 | belgüsüz-te belgüsüz | dyan-lar | . |
| Abh.Sho. 2454 | alḳu yılayu bilge bilig-ler ḳadşuru bışrun-ġuluḳ | dyan-lar | . |
| Abh.Sho. 2455–2456 | sėlu dyan-lar tigirtsiz | dyan-lar | küsüş bilir bilge bilig uuç ḳıdıġ dyan定智止觀dyan bilge bilig. |
| Abh.Sho. 2455–2456 | sėlu dyan-lar tigirtsiz dyan-lar küsüş bilir bilge bilig uuç ḳıdıġ | dyan | 定智止觀dyan bilge bilig. |
| Abh.Sho. 2455–2456 | sėlu dyan-lar tigirtsiz dyan-lar küsüş bilir bilge bilig uuç ḳıdıġ dyan定智止觀 | dyan | bilge bilig. |
| Abh.Sho. 2455–2456 | dyan | bilge bilig-te ulatı nom-lar. | |
| Abh.Sho. 3042 | aŋ’ilki saḳınç-sız | dyan-taḳı | öç -mek ikinti öçmek dyan-taḳı öçmek. |
| Abh.Sho. 3042 | aŋ’ilki saḳınç-sız dyan-taḳı öç -mek ikinti öçmek | dyan-taḳı | öçmek. |
| Abh.Sho. 3127–3143 | … üçün adın nom-lar üz-e tıdılġalı ḳaltı ridi bögülenmekig bulmış-lar erser | dyan | küçi üz-e uyur üçün tıdġalı adın-lar-nıŋ ridi bögü-lenmekin barmaḳ-ın kelm … |
| Abh.Sho. 3228 | ikinti iki köŋül-süz | dyan-taḳı | öçmek-tin. |
| Abh.Sho. 3608–3610 | … er adırur iki dyan -lar-taḳı öçmekig ulatı tuġup öçmiş-teki öçmekig bu iki | dyan -lar-taḳı | öçmek-te ulatı-lar neçe tıdsar (yme) kėn tuġdaçı köŋül köŋül-teki nom-ları … |
| Abh.Sho. 3825 | ḳaltı tört töz tüp sėlu | dyan | tegmez-kenki tayaḳ dyan araḳı dyan erür. |
| Abh.Sho. 3825 | ḳaltı tört töz tüp sėlu dyan tegmez-kenki tayaḳ | dyan | araḳı dyan erür. |
| Abh.Sho. 3825 | ḳaltı tört töz tüp sėlu dyan tegmez-kenki tayaḳ dyan araḳı | dyan | erür. |
| Abh.Sho. 3902 | yene bar sudur-ta yrlıḳamış-ı çḫşapt | dyan | bilge bilig ozmaḳ ḳud -rulmaḳ. |
| Abh.Sho. 3932–3933 | iki | dyan-lar | tek üçegü-nüŋ uġrında. |
| Abh.Sho. 4369 | çḫşapt tudar-lar bışrunur -lar | dyan-ıġ | . |
| Abh.Sho. 4374–4375 | anın söz-lemiş ol teprençsiz ḳılınç tėp bu barça öŋlüg öŋsüz uġuş-taḳı | dyan | töz-lüg buyan-tın tuġar :: |
Aynı gövdeden maddeler
“dyan” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).