Mait sözlüğü · madde
at isim
Tanım
- Ad, isim; san, ün: “bayat atı birle sözüg başladım” söze Tanrı’nın adıyla başladım; “eḍgü atın kör alḳış bulur” iyi adıyla hayır dua bulur; “özüŋ meŋü ermez, atıŋ meŋü ol” sen ölümsüz değilsin, adın ölümsüzdür; “ḳuanşi im pusar atın atasar” Kuanşi İm bodhisattvanın adını anarsa; “türük bodun atı küsi yoḳ bolmazun” Türk halkının adı sanı yok olmasın. Tanıklar: KTBKKİPKB3
- Unvan: “ḳaġan at bunta biz bėrtimiz” kağan unvanını burada biz verdik; “tigin öge atıŋa” tigin ve öge unvanına. Tanıklar: KTMait
- “er at” insanlar, ahali (KB): “er at köŋli” insanların gönlü. Tanıklar: KTMaitKB2DLT
- At (hayvan): “ol at anta tüşdi” o at orada düştü; “toruḳ at semritti” zayıf at semirdi; “atıġ kemşip” atı kamçılayıp; “erin atın” erlerini ve atlarını; “ḳuş ḳanatın, er atın” kuş kanadıyla, er atıyla (yükselir). Tanıklar: BKIBMaitDLT3
Aynı yazılışta iki sözcük: at ‘ad’ ve at ‘binek hayvanı’; bağlamdan ayrılır.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): at — yalın hâliyle 1.891 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- atıġ 9 (DLT, T, ShoR, O) · atıg 6 (O, KT, BK)
- atḳa 7 (KB, O, Sek) · atqa 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (41):
atlar 531
atı 434
atları 336
atın 160
atların 146
atım 54
atıŋ 46
atını 29
atımı 14
atımın 14
atma 13
atıġ 9
atıŋa 7
atḳa 7
atıg 6
attın 5
atin 4
atnı 4
atında 3
atta 2
atun 2
ātin 2
atıŋnı 2
atısi 2
atıı 2
atim 1
atġa 1
atiŋ 1
atıda 1
atımnı 1
atlarıġ 1
atlardın 1
atnaŋ 1
atısı 1
atnıŋ 1
atsun 1
atıŋḳa 1
atqa 1
āt 1
atındın 1
ātıg 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (34) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
34 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.003.06–10 | ç(a)ḳr(a)v(a)rt ėlig kan ornıŋa olurġulug tigin öge | atıŋa | abişıḳ kılmış bėş ajun tınlıglarag urunçaḳ tegin--miş |
| Mai.Tek.008.39–43 | … oyın bolur edgü ... todmaz kanmaz kėçmez ... -g oġul törüsinçe (tigin) öge | atıŋa | tegip bur--kan ç(a)ḳr(a)v(a)rt ėlig kan yėr suvda belgürer |
| Mai.Tek.012.01–08 | ezrua / / 12 = 9 adġar | atların | yarataglag körtle kaŋlılar ulug bedük ud iŋek boalar kuduz öküzler tadun t … |
| Mai.Tek.013.17–21 | uḳġulug törülerig alku uḳtı bilti bulġulug edlerig tükel bultı | atı | küsi yadaltı teŋri yalaŋuḳnuŋ baḳşısı ol uḳar tüpüg oloḳ töpüdin tüşmekig … |
| Mai.Tek.013.22–30 | … bramn bu muntag türlüg öŋre kisre eşidmedük teŋri teŋrisi burkan--nıŋ edgü | atın | küsin ėşidip alku et-özinteki tü tüpleri barça yoḳaru turdı süzük köŋülin … |
| Mai.Tek.013.31–32 | arka / baştınkı üç yigirmi p(a)t(a)r ol burkan atlıg kim anıŋ | atın | ėşidip inçe saḳınçım boltı |
| Mai.Tek.018.47–50 | biziŋ alkışımızka kėçmedin ara tigin öge | atıŋa | tegmekimiz bolzun kayu üdün burkan yėrtinçüde belgür--ser-siz.. |
| Mai.Tek.027.27–29 | maytrısimit nom bitigde tėgin öge | atıŋa | abişıḳ kılmaḳ atlıg törtünç ülüş tükedi .:. .:. .:. |
| Mai.Tek.034.03–07 | … tü)men tört mı(ŋ) yaŋa bolġu--lug sekiz tümen tört mıŋ bodis(a)v(a)t- -naŋ | at | bolġuluglar.. |
| Mai.Tek.035.03–09 | … mişlıḳke öngül(üg) ötrü brhmavati katun ern(isi) ordusınta kodı ėnip açani | at- -ların | yarat--mış altun- -lug kaŋlıd(a) suryaḳa(nt) erdnil(ig-) -de brhma(y)u bra … |
| Mai.Tek.036.19–22 | sekiz tümen (tört mıŋ) yaŋalar.. sekiz (tümen) (tört) mıŋ | atlar | .. sekiz (tümen) (tört) mıŋ iŋekler ... - / / / -ler tuġarlar.... |
| Mai.Tek.042.12–13 | ançulayu yėme ögnüŋ kaŋnıŋ krallıg bir içinte kirmiş köŋül.. | at | öŋüg tuġurur.. |
| Mai.Tek.042.14–17 | … urug ... -ġı bolmış kop edlerniŋ tıltag- -ı bolmış bir kşn (ü)d ... bilig | at | öŋ ... (e)rür |
| Mai.Tek.044a.20–22 | at | öŋ bolmasar altı kaçıg orunla rbolmazlar.. bil--ig köŋül bolmasar at öŋ bo … | |
| Mai.Tek.044a.20–22 | at öŋ bolmasar altı kaçıg orunla rbolmazlar.. bil--ig köŋül bolmasar | at | öŋ bolmaz.. tavranmaḳ bolmasar bilig köŋül bolmaz.. |
| Mai.Tek.044a.23–28 | … öçser tavranmaḳ öçer.. tavranmaḳ öçser bilig köŋül öçer.. bilig köŋül öçse | at | öŋ öçer.. at öŋ öçser altı kaçıg orun--lar öçer.. |
| Mai.Tek.044a.23–28 | … aḳ öçer.. tavranmaḳ öçser bilig köŋül öçer.. bilig köŋül öçse at öŋ öçer.. | at | öŋ öçser altı kaçıg orun--lar öçer.. |
| Mai.Tek.054.19–21 | yıd tüsüg hua çeçek busı bėr--ser ... üç kat yėr suvda edgü | at | kü bultaçı bolur.. |
| Mai.Tek.062.29–33 | … z.. kentü erkimiz.. küçümüzke küvenip törüsüzin seŋik v(i)rhar sanlıg erin | atın | kızın kırkının işke küçke irtke birtke ıdtımız yumşadımız tartdımız.. |
| Mai.Tek.069.13–16 | yėrin suvın baġın borluḳın erin | atın | oḳlatdımız.. seŋrem sanlıg edin tavarın artattımız aymandımız açınmadımız. … |
| Mai.Tek.075.53–58 | amarıları öŋre ajunta beg işi bolup er | at | kul küŋleri--niŋ aş ton yėgü içgülerin istiler o layıg kılınç küçinte amtı … |
| Mai.Tek.096.01–04 | nommuŋ | atın | ėşidgeli bu kişiniŋ közünür aju(nta) ... buyansız bolmaḳ adası artar t / - … |
| Mai.Tek.104.19–25 | azu ... / / / ... ... - / yaŋı | atı | v(i)rhar itser örki burkan körkin itser ... azu tü türlüg boduġın altun--ı … |
| Mai.Tek.105.20–28 | ayagka tegimlig (t)eŋrim ... ... -r biz | atı | kütrülmiş teŋrim ... ... tükel bilge maytrı burkan ... (tö)zün altun ö(ŋlü … |
| Mai.Tek.109.35 | … in me(ŋiledeçi) (te)ŋriler ... kiniŋe m(a)ytrı (burkan) ... / / gen t- ... | atlar | yaŋ(alar)- / ıg turġurdaçı (ö)gretdeçi ... bergen kaġılın toḳır toŋladaçı … |
| Mai.Tek.112.39–41 | … usı örtlüg yalınlıg temir--lig yaŋalar üze olurup kayusı ört--lüg temirlig | atlar | üze atlan--mış |
| 8a-5–12 | … tümen tört mıŋ tapaġçılar bolġuluḳ-lar sekiz tüm[en] tört mıŋ bodiswt-nıŋ | at | bolġuluḳlar . . alḳu olar uçar |
| verso: 12b | sekiz tümen tort mıŋ yaŋa[lar .. sekiz tümen tör]t mıŋ | atla[r | .. sekiz tümen tö]rt [mıŋ] iŋekler ḳoduzlar .. toġarlar .. sekiz tümen tör … |
| Mai.T-11.14b.09–16 | … ın çiltegin altaçı m(e)n erür m(e)n ... bu muntaġ türlüg ujak-lar bitigler | atın | işidmişim arıtı yoḳ erdi ... |
| Mai.T-11.15b.03–09 | ötrü burḫmayu purohit inçe tėp tėyür .. antaġ erser .. bu ujakn(ı)ŋ | atı-ı | negü erür .. ötrü tüklüg tümenlig kök kalıḳda turmış tŋriler .. inçe tėp t … |
| Mai.T-11.15b.03–09 | … ış tŋriler .. inçe tėp tėyürler .. brḫma tėser tükel bilge burḫanlar-n(ı)ŋ | atı-ı | bolur .. |
| Mai.T-11.15b.10–14 | brḫma tėser örüg amıl nirwann(ı)ŋ | atı | bolur .. taḳı yme brḫma atlaġ edgü ḳılınç ḳılm(a)ḳḳa ı<y>at bolur (.) yene … |
| Mai.T-11.15b.15–17 | anı üçün bu-u ujak | atı | brḫmi tėp titir .. anı işi-dip brḫmayu purohit muŋadu adınu-u inçe tėp tėy … |
| Mai.T-11.16b.12–17 | atı | küsi bilge iligi asılur ḳop ḳamaġ yalŋuḳlar anıŋ tegre tegzinürler … yme b … |