Tanım
- (Sanskritçe dhyāna) meditasyon, derin düşünceye dalma; zihnin toplanmış hâli; çoğu kez “dyan saḳınç”: “buşı paramid çḫşapt paramid dyan paramid” sadaka, ahlak ve meditasyon erdemleri; “öçmek dyan samarda ulatı dyan saḳınçlar üze erk tarta umaz” sönme meditasyonu ve benzeri meditasyonlar üzerinde egemenlik kuramaz; “dyan saḳınçka olursar” meditasyona otursa; “samadi dyanları üze saġınu yükünüp” samādhi meditasyonlarıyla düşünüp eğilerek. Tanıklar: Mait3AbhU
- Meditasyon basamağı, meditasyonla ulaşılan hâl: “tört dyanlar” dört meditasyon basamağı; “netegin kirür öçmek diyanḳa” sönme meditasyonuna nasıl girer; “vaçrapam dyanḳadegi” elmas benzeri meditasyona dek. Tanıklar: AbhShoR
ShoR’daki diyan yazımı da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): dyan — yalın hâliyle 37 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- dyanḳa 3 (Abh, Mait) · dyanqa 1 (ShoR)
- diyanḳa 2 (ShoR) · diy’anḳa 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (16) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00235–00241 | … bar) kim bilge bilig küç--inte nız- -vanılag yaġı--larag utmış inçip öçmek | dyan | samarda ulatı dyan saḳı--nçlar üze erk tarta umaz |
| Mai.Tek.00235–00241 | … g küç--inte nız- -vanılag yaġı--larag utmış inçip öçmek dyan samarda ulatı | dyan | saḳı--nçlar üze erk tarta umaz |
| Mai.Tek.00242–00248 | … ulmış atlıg boşġutsuz tözün tınlıg kim alku nizvanılarag arıtı alkmış alku | dyan | samarlar üze erk türk (bo)lmış bu erür.. |
| Mai.Tek.005.38–42 | … lgin börte yarlıḳ(ap) ölür özinte ozġurup arha(nt) kutıŋa tegürü yarlıḳadı | dya(n) | ... baş agrag iginte oz(ġurup) ... |
| Mai.Tek.008.05–09 | … may(trı bodi-) -svt tükel kırk m(a)ha-–ḳ(a)lp üdte üzüks(üz) ... edgü ögli | dyan | saḳınçı ... |
| Mai.Tek.039.04–12 | anta ötrü ayagka tegimlig bodis(a)v(a)t tebrençsiz et-özin tütrüm teriŋ | dyan | saḳınç yügerü kılur anı körüp kop yıŋaḳ--(taḳı) (kut) vahşikler ... (ėligi … |
| Mai.Tek.039.17–19 | ol | dyan | bilge b(ilig-) -iŋizke yükünür-biz.. a(nta) (ö)trü bodis(a)v(a)tnıŋ ... -t … |
| Mai.Tek.058.53 | … ag dı(ntarlar) ... ... (küz)edteçi kop korkm(ı)ş ... -mek am(ır)tġurdaçı.. | dyan | saḳınç örütü uyurlar.. |
| Mai.Tek.079.41–45 | buşı bėrser çhşpt ... | dyan | saḳınçka olursar ... -lüg ogrın edügü tür--(lüg) ... - / ayıg kılınç kılma … |
| Mai.Tek.080.06–10 | azu yėme kişi / - ... kişig ölürüp ölüt(çi) ... | dyan | ökser yėme (o)l ... yaratsar ol ayıg (kılınç) ... kelmiş tėtir.. |
| Mai.Tek.087.11–12 | ötrü tükel bilge maytrı burkan törtünç | dyan | (teŋ)ri yėrinteki dyan saḳınç(tı)n ėnip |
| Mai.Tek.087.11–12 | ötrü tükel bilge maytrı burkan törtünç dyan (teŋ)ri yėrinteki | dyan | saḳınç(tı)n ėnip |
| Mai.Tek.104.01–18 | ... -lar n- ... ... bilig | dyan | tataglanmışlar / / ... ... tört yıŋaḳtın ... bursoŋ kuvragka ... -u üküş b … |
| 2b-11–14 | tütrüm teriŋ | dya[n]ḳa | kirmiş uluġ küçlüg tŋriler beliŋlep udunup idiz ḳarşılartın ünüp ḳut buyan … |
| 3a-7–10 | … m mn ḳam(a)-ġda öŋre d(a)rmaruçi atlġ ilig ḫan erken maitar atlġ edgü ögli | dyan | saḳınç saḳıntım yüz kalp üç asanki edgü ḳılınçlarım yıġılıp tururlar . . |
| Mai.T-11.7b.04–11 | … . -rinte erken ök ... ... ... ... ... -lar karunavit ... -da ulatı eŋenyük | dyan | saḳınçlar üze erk türk bolmış bolurlar .. |
Aynı gövdeden maddeler
“dyan” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).