İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

aġ- fiil

Tanım

  1. Yükselmek, yukarı çıkmak: “küniŋe beḍüyür, yoḳaru aġar” (ay) günden güne büyür, yukarı yükselir; “tamudan yoḳaru agdukta” cehennemden yukarı çıktığında; “mihrabḳa aġdılar” mihraba tırmandılar; “aġsunlar kök ḳapuġlarıŋa” göğün kapılarına çıksınlar. Tanıklar: ManKuTKB
  2. Mecazen yükselmek, itibarı artmak: “neçe aġsa tüşte, aġar ḳut ḳıwı” rüyada ne kadar yükselirse devleti, mutluluğu o kadar yükselir. Tanıklar: KB
  3. “yüzi aġ-” yüzünün rengi değişmek (?): “ölüm körüp yüzi aġdı” ölümü görünce yüzü değişti.

“aġır” (ağır) ve Mait’teki “aġar” (saygı) biçimleri ayrı maddelerdedir.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): aġ- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • aġdı 8 (DLT, KB) · agdı 1 (BK)
  • agmak 1 (Man) · aġmaḳ 1 (TT)

Çekimli biçimler (20):

KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Ku. T. 34/49b3 10 azu olarḳa mu kökler mülki hem yerler ol iki ara aġsunlar kök ḳapuġlarıŋa
Ku. T. 34/53a3 21 nek keldi mü saŋa ḫasm ḫaberi ançada aġdılar mihrabḳa
Ku. T. 36/50b3 … ol kim tanar taŋrıḳa ėwleriŋe şifta[r]lar kümişdin yime üzeŋüler anıŋ üze aġarlar