Tanım
- Yükselmek, yukarı çıkmak: “küniŋe beḍüyür, yoḳaru aġar” (ay) günden güne büyür, yukarı yükselir; “tamudan yoḳaru agdukta” cehennemden yukarı çıktığında; “mihrabḳa aġdılar” mihraba tırmandılar; “aġsunlar kök ḳapuġlarıŋa” göğün kapılarına çıksınlar. Tanıklar: ManKuTKB
- Mecazen yükselmek, itibarı artmak: “neçe aġsa tüşte, aġar ḳut ḳıwı” rüyada ne kadar yükselirse devleti, mutluluğu o kadar yükselir. Tanıklar: KB
- “yüzi aġ-” yüzünün rengi değişmek (?): “ölüm körüp yüzi aġdı” ölümü görünce yüzü değişti.
“aġır” (ağır) ve Mait’teki “aġar” (saygı) biçimleri ayrı maddelerdedir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aġ- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aġdı 8 (DLT, KB) · agdı 1 (BK)
- agmak 1 (Man) · aġmaḳ 1 (TT)
Çekimli biçimler (20):
Bağlamlar
Bütün geçişler (16) →KB Kutadgu Bilig
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 731 | bu ay toġsa aşnu iḍi az togar / küniŋe beḍüyür yoḳaru | agar | |
| KB 733 | tükel bolsa kör ay bu | aġsa | eḍiz / yana irlü türçir kiter körk meŋiz |
| KB 903 | bu eḍgü aġış teg aġır | aġġuḳa | / yawuz neŋ iniş ol uçuz bulġuḳa |
| KB 1049 | inigli aḳar ol | aġıġlı | iner / yaruġlı tunar ol yorıġlı tınar |
| KB 2119 | küwezlik bile kökke | aġmaz | kişi / ḳalı ḳoḍḳı bolsa buzulmaz işi |
| KB 5677 | sükiç ḳoptı örlep ḳalıḳḳa | aġıp | / ünün sumlıdı suri ‘ibri oḳıp |
| KB 5678 | kötürdi yaşıḳ baktı meşrik tapa / körür | aġdı | yirdin yoḳaru ḳopa |
| KB 6034 | artar | aġdım | emdi birer baġnaça / başıŋa tegi baġna sadım neçe |
| KB 6040 | neçe | aġsa | tüşte aġar ḳut ḳıwı / aġırlıḳ bulur keḍ bulur yüz suwı |
| KB 6041 | şatuḳa aġar teg | agar | o1 ḳutı / uluġluḳ bile ilde yaḍlur atı |
| KB 6044 | neçe | aġsa | ança aġırlıḳ bulur / ajun mali ḳut ḳıw bulur öz oŋı |
| KB 6046 | uçup kökke örlep tükel | aġduḳuŋ | / tilek birge teŋri negü ḳolduḳuŋ |
| KB 6054 | başıŋa | aġıp | men ol atçı kelip / maŋa birdüki suwnı içtim alıp |
| KB 6065 | süzük can turıır ol bu keptin çıḳıp / yana yandı kelmez yiriŋe | aġıp | |
| KB 6313 | toġuġlı ölür ol | aġıġlı | ilür / yorıġlı tınur ol birigli alur |
| KB 6550 | ya ‘isa bolup kökke | aġdım | taḳı men / ya nuşin revan teg törü tüz yorıttım |