İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

ewür- fiil

122 geçiş 35 biçim 4 eser KuTKBAbhAH Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Çevirmek, döndürmek; hep “yüz ewür-” yüz çevirmek: “bu ay toldı terkin ewürdi yüzin” Aytoldı hemen yüzünü çevirdi; “yayıġ dünya mindin ewürdi yüzin” dönek dünya benden yüz çevirdi; “uluġluḳ bu beglik yüz ewrür saŋa” büyüklük, bu beylik sana yüz çevirir; “keçürgil olardın yüz ewürgil” onları bağışla, yüz çevir; “yana yüz evürdiler andın” sonra ondan yüz çevirdiler; “eşit sen ewürme yüzüŋ” dinle, yüzünü çevirme. Tanıklar: KuT2KB4
  2. Başka yöne çevirmek, döndürmek: “yana ewürdi sizni olardın sınamaḳ üçün” sizi sınamak için onlardan çevirdi; “ewrer-miz anı evvelḳı suretiŋe” onu eski hâline döndüreceğiz; “ol künler ewrer-miz anı boḍun arasında” o günleri insanlar arasında döndürür dururuz; “ol taŋrı ewrer erli köŋülli ara” Tanrı kişi ile gönlü arasına girer. Tanıklar: KuT3
  3. (Abhidharma çevirisinde) (sevabı) aktarmak: “bışrunmış buyanın evrip buşı bėrürler” uyguladıkları sevabı aktarıp bağışlarlar. Tanıklar: Abh

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

ewr-, evr-, evür- yazımları ve KuT/KB’deki ewrer biçimi bu maddede toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): ewür- — yalın hâliyle 1 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • ewürgil 7 (KuT) · ewürġil 1 (KuT)

Çekimli biçimler (34):

KB Kutadgu Bilig

32 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 403 ara körse ewrer yana terk yüzin / awaġlar neçe tutsa birmez özin
KB 628 sewe baḳtı ilig awıttı özin / bu ay toldı terkin ewürdi yüzin
KB 649 keçürdüm yana sözledim söz saŋa / nelük yüz ewürdüŋ ayu bir maŋa
KB 718 ara körmedük teg yüz ewrer özüŋ / adınsıġ bolur barça ḳılḳıŋ sözüŋ
KB 757 bu ni‘met iḍisi un ıtur özin / munıŋ şükri ḳılsa ewürmez yüzin
KB 1073 küwençlik tiriglik kötürdi özin / yayıġ dünya mindin ewürdi yüzin
KB 1184 … DÜLMİŞ SU‘ALİ AY TOLDIḲA / / eşitti oġul kör atası sözin / til açtı ataḳa ewürdi yüzin
KB 2373 kiçig ḳur yigitler bolur keḍ yiti / ḳalı yüz ewürse uḍıtur otı
KB 2995 satıġçı birür neŋ aŋar mün sanı / alıġlı alır ilde ewrer anı
KB 3042 saw altun bile bertse begler elig / ḳılıçsız tili birle ewrer ilig
KB 3148 velikin ewürdi bu dünyada yüz / turup taġḳa kirdi köŋül ḳıldı tüz
KB 3203 yaḳın ḳa ḳadaştın yitürmiş sen öz / uluş kend boḍundın ewürmiş sen yüz
KB 3205 negü ḳıldı erdi ḳadaşlar saŋa / nelük yüz ewürdüŋ aça ay maŋa
KB 3367 … CEVABI OḌĠURMIŞḲA / / yanut birdi ögdülmiş aydı sözüŋ / eşittim eşit sen ewürme yüzüŋ
KB 3444 er ol er bolur kör miŋ arzu bulup / aŋar yüz ewürse eren teg bolup
KB 3562 ayı eḍgü ermez bu dünya neŋi / kimiŋ bolsa ewrer ḳılınçı yaŋı
KB 4216 ḳalı bulmasa ol ewürgey yüzin / toġup körmedük teg yıratġay özin
KB 4364 otaçı unamaz mu‘azzim sözin / mu‘azzim otaçıḳa ewrer yüzin
KB 4680 LXVII. OḌĠURMIŞ ÖGDÜLMİŞKE DÜNYADIN YÜZ EWRÜP BARIŊA TAPI BOLMAḲIN AYUR / / yanut birdi oḍġurmış aydı bu söz / eşittim …
KB 5089 uluġluḳ bu beglik yüz ewrür saŋa / meger eḍgülük yüz ewürmez toŋa
KB 5089 uluġluḳ bu beglik yüz ewrür saŋa / meger eḍgülük yüz ewürmez toŋa
KB 5232 bezenip kör itnip köŋülüg alır / köŋül birdiŋ erse yüz ewrer barır
KB 5447 ewürdi ḳaḍaşin kör oḍġurmışa / esenleşti yanḍı kör ögdülmişe
KB 5506 köni bol köni ḳıl köni tut yorıḳ / isiz egri köngey ewürgey ḳılıḳ
KB 5548 isizniŋ ḳanı birle ḳılḳın ewür / isizke isizlik yaraşur tegür
KB 5812 ilig ḳılḳ ewürse ay ḳılḳı silig / anı ewre yandur ayu bir bilig
KB 5870 aġır bolġa köŋlüŋ töŋülgey özüne / yawa bolġa tapġum ewürgey yüzüŋ
KB 5925 yayıġ dünya sindin ewürse yüzi / kerek bolġu eḍgü turur ay ḳozı
KB 6133 yayıġ ḳutḳa ilnip yaŋılma yorıḳ / ınançsız turur ḳut kör ewrer ḳılıḳ
KB 6147 muŋar meŋzer emdi eşit bu sözüg / köŋülke alınġıl ewürme yüzüg
KB 6230 taḳı ḳut ewürmedi sindin yüzin / yayıġ dünya devlet yarutur közin
KB 6247 ḳayu ḳul ḳamuġdın ewürse yüzi / yaratmış iḍike sıġınsa özi