İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

aġ- fiil

Tanım

  1. Yükselmek, yukarı çıkmak: “küniŋe beḍüyür, yoḳaru aġar” (ay) günden güne büyür, yukarı yükselir; “tamudan yoḳaru agdukta” cehennemden yukarı çıktığında; “mihrabḳa aġdılar” mihraba tırmandılar; “aġsunlar kök ḳapuġlarıŋa” göğün kapılarına çıksınlar. Tanıklar: ManKuTKB
  2. Mecazen yükselmek, itibarı artmak: “neçe aġsa tüşte, aġar ḳut ḳıwı” rüyada ne kadar yükselirse devleti, mutluluğu o kadar yükselir. Tanıklar: KB
  3. “yüzi aġ-” yüzünün rengi değişmek (?): “ölüm körüp yüzi aġdı” ölümü görünce yüzü değişti.

“aġır” (ağır) ve Mait’teki “aġar” (saygı) biçimleri ayrı maddelerdedir.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): aġ- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • aġdı 8 (DLT, KB) · agdı 1 (BK)
  • agmak 1 (Man) · aġmaḳ 1 (TT)

Çekimli biçimler (20):

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT III, 327 … ḫanı yupıladı / Ölüm birle töpüledi / Ḳadaşları tapaladı / ölüm körüp yüzi aġdı
DLT I, 309 … nüp öriledi / Yıraḳ yirig ḳarıladı / Atıġ kemşip orıladı / Uwut bolup töpü aġdı
DLT III, 183 Aġdı ḳızıl bayraḳ / Toġdı ḳara topraḳ / Yetşü kelip Oġraḳ / Toḳşıp anın kiçtimi …
DLT III, 183 Aġdı ḳızıl bayraḳ / Toġdı ḳara topraḳ / Yetşü kelip Oġraḳ / Toḳşıp anın kiçtimi …
DLT III, 219 … erdim / Ḳara ḳızıl böri kördüm / Ḳatıġ yanı ḳura kördüm / Ḳaya körüp baḳu aġdı
DLT I, 167 … iwdim / Telim yorıp küçi kewdim / Atım birle tegü awdım / Meni körüp yini aġdı
DLT I, 354 Aġdı bulıt kükreyü / Yaġmur tolı sekriyü / Ḳalıḳ anı ügriyü / Ḳança barır belgü …