DLT sözlüğü · madde
aġ- fiil
Tanım
- Yükselmek, yukarı çıkmak: “küniŋe beḍüyür, yoḳaru aġar” (ay) günden güne büyür, yukarı yükselir; “tamudan yoḳaru agdukta” cehennemden yukarı çıktığında; “mihrabḳa aġdılar” mihraba tırmandılar; “aġsunlar kök ḳapuġlarıŋa” göğün kapılarına çıksınlar. Tanıklar: ManKuTKB
- Mecazen yükselmek, itibarı artmak: “neçe aġsa tüşte, aġar ḳut ḳıwı” rüyada ne kadar yükselirse devleti, mutluluğu o kadar yükselir. Tanıklar: KB
- “yüzi aġ-” yüzünün rengi değişmek (?): “ölüm körüp yüzi aġdı” ölümü görünce yüzü değişti.
“aġır” (ağır) ve Mait’teki “aġar” (saygı) biçimleri ayrı maddelerdedir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aġ- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aġdı 8 (DLT, KB) · agdı 1 (BK)
- agmak 1 (Man) · aġmaḳ 1 (TT)
Çekimli biçimler (20):
Bağlamlar
Bütün geçişler (7) →DLT DLT’deki Türkçe parçalar
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III, 327 | … ḫanı yupıladı / Ölüm birle töpüledi / Ḳadaşları tapaladı / ölüm körüp yüzi | aġdı | |
| DLT I, 309 | … nüp öriledi / Yıraḳ yirig ḳarıladı / Atıġ kemşip orıladı / Uwut bolup töpü | aġdı | |
| DLT III, 183 | Aġdı | ḳızıl bayraḳ / Toġdı ḳara topraḳ / Yetşü kelip Oġraḳ / Toḳşıp anın kiçtimi … | |
| DLT III, 183 | Aġdı | ḳızıl bayraḳ / Toġdı ḳara topraḳ / Yetşü kelip Oġraḳ / Toḳşıp anın kiçtimi … | |
| DLT III, 219 | … erdim / Ḳara ḳızıl böri kördüm / Ḳatıġ yanı ḳura kördüm / Ḳaya körüp baḳu | aġdı | |
| DLT I, 167 | … iwdim / Telim yorıp küçi kewdim / Atım birle tegü awdım / Meni körüp yini | aġdı | |
| DLT I, 354 | Aġdı | bulıt kükreyü / Yaġmur tolı sekriyü / Ḳalıḳ anı ügriyü / Ḳança barır belgü … |