KT sözlüğü · madde
at isim
Tanım
- Ad, isim; san, ün: “bayat atı birle sözüg başladım” söze Tanrı’nın adıyla başladım; “eḍgü atın kör alḳış bulur” iyi adıyla hayır dua bulur; “özüŋ meŋü ermez, atıŋ meŋü ol” sen ölümsüz değilsin, adın ölümsüzdür; “ḳuanşi im pusar atın atasar” Kuanşi İm bodhisattvanın adını anarsa; “türük bodun atı küsi yoḳ bolmazun” Türk halkının adı sanı yok olmasın. Tanıklar: KTBKKİPKB3
- Unvan: “ḳaġan at bunta biz bėrtimiz” kağan unvanını burada biz verdik; “tigin öge atıŋa” tigin ve öge unvanına. Tanıklar: KTMait
- “er at” insanlar, ahali (KB): “er at köŋli” insanların gönlü. Tanıklar: KTMaitKB2DLT
- At (hayvan): “ol at anta tüşdi” o at orada düştü; “toruḳ at semritti” zayıf at semirdi; “atıġ kemşip” atı kamçılayıp; “erin atın” erlerini ve atlarını; “ḳuş ḳanatın, er atın” kuş kanadıyla, er atıyla (yükselir). Tanıklar: BKIBMaitDLT3
Aynı yazılışta iki sözcük: at ‘ad’ ve at ‘binek hayvanı’; bağlamdan ayrılır.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): at — yalın hâliyle 1.891 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- atıġ 9 (DLT, T, ShoR, O) · atıg 6 (O, KT, BK)
- atḳa 7 (KB, O, Sek) · atqa 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (41):
atlar 531
atı 434
atları 336
atın 160
atların 146
atım 54
atıŋ 46
atını 29
atımı 14
atımın 14
atma 13
atıġ 9
atıŋa 7
atḳa 7
atıg 6
attın 5
atin 4
atnı 4
atında 3
atta 2
atun 2
ātin 2
atıŋnı 2
atısi 2
atıı 2
atim 1
atġa 1
atiŋ 1
atıda 1
atımnı 1
atlarıġ 1
atlardın 1
atnaŋ 1
atısı 1
atnıŋ 1
atsun 1
atıŋḳa 1
atqa 1
āt 1
atındın 1
ātıg 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (16) →KT Kül Tigin Yazıtı
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 1 | bu bit(i)g : bit(i)gme : | (a)tısı | : yol(lu)g t[iġ(ı)n] üze kök : t(e)ŋri: (a)sra : y(a)ġ(ı)z : y(ė)r : ḳıl(ı) … |
| KT D 7 | türük, : b(e)gl(e)r : türük : | ātin | : ıt(t)ı : |
| KT D 8–9 | t(a)bġ(a)çġı : b(e)gl(e)r : t(a)bġ(a)ç : | ātin | : tut(u)p(a)n : t(a)bġ(a)ç : ḳ(a)ġ(a)nḳa : körm(i)ş : (e)l(i)g yıl : iş(i) … |
| KT D 20 | ḳ(a)ġ(a)n | (a)t | : bunta : biz : bert(i)m(i)z : / siŋ(i)l(i)m : ḳuunç(u)yug : bert(i)m(ı)z … |
| KT D 25 | türük : bod(u)n(u)g : | (a)tı | küsi : yoḳ: bolm(a)zun : tėy(i)n : ḳ(a)ŋ(ı)m ḳ(a)ġ(a)n(ı)g : ög(ü)m ḳ(a)tu … |
| KT D 26 | t(e)ŋri : ėl ber(i)gme : t(e)ŋri : türük : bod(u)n : | (a)tı | küsi : yoḳ bolm(a)zun [tėy(i)n : öz(ü)m(i)n : ol t(e)ŋri] ḳ(a)ġ(a)n : ol(u … |
| KT D 27 | ḳ(a)ŋ(ı)m(ı)z : (e)çim(i)z : ḳ(a)z[ġ(a)nm(ı)ş : bod(u)n : | (a)tı | küsi: yoḳ bolm(a)zun] tėy(i)n : türük : bod(u)n : üçün : tün ud(ı)m(a)d(ı) … |
| KT D 31 | um(a)y t(e)g : ög(ü)m : ḳ(a)tun : ḳuut(ı)ŋa : in(i)m : kül tėġ(ı)n : (e)r | (a)t | bultı : (a)ltı y(e)ġ(ı)rmi : y(a)şıŋa : (e)çim ḳ(a)ġ(a)n : ėlin : törüsin … |
| KT D 32 | (e)ŋ (i)lki : t(a)d(ı)ḳ(ı)ŋ çor(ı)ŋ : / boz | [(a)t(ı)g | : bin(i)p : t(e)gdi: |
| KT D 33 | ol | (a)t | (a)nta] ölti : (e)kinti : ışb(a)ra y(a)mt(a)r : boz (a)t(ı)g : bin(i)p : t … |
| KT D 33 | ol (a)t (a)nta] ölti : (e)kinti : ışb(a)ra y(a)mt(a)r : boz | (a)t(ı)g | : bin(i)p : t(e)gdi : ol / (a)t (a)nta : ölti : üç(ü)nç : y(ė)g(e)n sil(i) … |
| KT D 33 | … : (e)kinti : ışb(a)ra y(a)mt(a)r : boz (a)t(ı)g : bin(i)p : t(e)gdi : ol / | (a)t | (a)nta : ölti : üç(ü)nç : y(ė)g(e)n sil(i)g b(e)ġ(ı)ŋ : k(e)d(i)ml(i)g : / … |
| KT D 33 | … ölti : üç(ü)nç : y(ė)g(e)n sil(i)g b(e)ġ(ı)ŋ : k(e)d(i)ml(i)g : / tor(u)g | (a)t | :bin(i)p : t(e)gdi : ol (a)t (a)nta : ölti : y(a)r(ı)ḳınta : / y(a)lm(a)sı … |
| KT D 33 | … il(i)g b(e)ġ(ı)ŋ : k(e)d(i)ml(i)g : / tor(u)g (a)t :bin(i)p : t(e)gdi : ol | (a)t | (a)nta : ölti : y(a)r(ı)ḳınta : / y(a)lm(a)sınta : yüz (a)rtuḳ : oḳun urtı … |
| KT K 13 | bunca : bit(i)g : bit(i)gme : kül tėġ(ı)n : | (a)tısi | : yol(lu)g tėg(i)n : bi- / tid(i)m : yig(i)rmi : kün : ol(u)r(u)p : bu t(a … |
| KT B | in(e)nçu : (a)pa : y(a)rġ(a)n t(a)rḳ(a)n : | āt(ı)g | : [be]rt(i)m : |