Tanım
- Yere çalmak, fırlatıp vurmak: “tutup çaldı yirke aġır ig kelip” ağır hastalık gelip onu tutup yere çaldı; “ıtım tutup ḳodı çaldı” … tutup aşağı çaldı; “iḍisin çalar yirke andın tezer” sahibini yere çalar, ondan kaçar. Tanıklar: KB2DLT
- Vurmak, çarpmak: “başın yirke çalsa ulıp miŋ ḳata” ağlayarak başını bin kez yere vursa; “saḳış birdükinde ulır baş çalar” hesap verdiğinde ağlar, başını döver; “yapurġaḳ çalar men anıŋ birle ḳoylarım üze” onunla koyunlarıma yaprak silkerim; “nėfisni çalıp” nefsi yere vurup. Tanıklar: KuTKB2AH
çalar biçimi de burada toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): çal- — yalın hâliyle 22 kez
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (10) →KB Kutadgu Bilig
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1056 | tutup | çaldı | yirke aġır ig kelip / töşekke kirip yattı muŋluġ ulıp |
| KB 1098 | yalıŋ yüzlüg erdim bütürdi saḳal / ḳara ḳuzġun erdim ḳuġu ḳıldı | çal | |
| KB 1207 | bu kün öknüp asġı negü ay ata / başın yirke | çalsa | ulıp miŋ ḳata |
| KB 2781 | saḳışta usansa ḳayu işçiler / saḳış birdükinde ulır baş | çalar | |
| KB 3600 | bulaḳ semrise kör munar hem azar / iḍisin | çalar | yirke andın tezer |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 31/40b3 | 18 aydı: ol menim tayaḳım turur tayanur men anıŋ üze hem yapurġaḳ | çalar | men anıŋ birle ḳoy--larım üze hem maŋa anıŋ içinde hacetler öŋin turur |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 24 | Itım tutup ḳodı | çaldı | / Anın tüsin ḳıra yuldı / Başın alıp ḳodı saldı / Boġuz alıp tükel boġdı |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 445–448 | … ajunḳa bu sahib hünėr negüke bu anı ulaşu ḳınar ḫasislerni kötrüp nėfisni | çalıp | azu ḳutsuz ajun ḳarıpmu munar |
Aynı gövdeden maddeler
“çal” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).