ir- fiil

Tanım

1. Usanmak, bıkmak, yorulmak: “ḳatıġ sewdim erdi irer sen mini” seni çok sevmiştim, sen benden usanıyorsun; “saḳınçḳa sızar kör erejke irer” (gönül) kaygıda erir, rahattan usanır; “awıtsa erej birle terkin irer” rahatla avutsa bile çabuk usanır; “apaŋ irse devlet yapulsa ḳapuġ” talih senden usanıp kapı kapanırsa; “üküş sözke yalḳar bu yalŋuḳ ire” insan çok sözden bıkar, usanır; “saŋa toḍmaz erken sen ir aşnu toḍ” (dünya) sana doymadan sen önce usan, doy; “tapuġḳa yaḳın tut maŋa irmedin” beni usanmadan hizmete yakın tut; “emgek emgenür irti” (Sek) acı çeker, usanır; “irer müneyür sn” (ShoR) usanır, yorulursun; “bolmaz irdeçi müneteçi” usanan, yorulan olmaz. Tanıklar: SekShoR2KB6
2. (Budist metinlerde) bıkıp yüz çevirmek: “irip bu aḳıġlıġıġ sevip barġalı aḳıġsızḳa” bu kirli (dünyadan) bıkıp kirsize yönelmek için; “irgelir ḳınaġalır üçün vasubandu baḫşıġ” Vasubandhu’yu bıkkınlıkla kınamak için; “ḳılınç emgek üze irgülük tidgülük ermez” eylem ve acı yüzünden usanılacak, engellenecek değil. Tanıklar: Abh3

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

KB’de ‘oyalanmak, uzun süre kalmak’ olarak da okunabilen irip (“saḳındı bir ança uzun kiç irip”) ve “tilin serme irme” deyişindeki irme de şimdilik bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: orta. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): ir- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Çekimli biçimler (13):