Tanım
Bu maddenin tanımı henüz yazılmadı. Aşağıdaki bağlamlar sözcüğün derlemdeki kullanımını gösterir.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): yir — yalın hâliyle 170 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- yirde 72 (KB, EÇS, Sek, Mait) · yirdė 1 (IB)
Çekimli biçimler (20):
Bağlamlar
Bütün geçişler (346) →KB Kutadgu Bilig
271 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 3 | yaġız | yir | yaşıl kök kün ay birle tün / törütti ḫalayıḳ öḍ öḍlek bu kün |
| KB 1394 | negü ekse | yirke | yana ol önür / negü birse ewre anı oḳ alur |
| KB 3081 | ḳalı barsa iltür bu keldürmişin / yaġız | yirke | ildrür kötürmiş başın |
| KB 4253 | tepizlik ig ol bir otatġu uzun / yimişi anı | yir | sızar bu özün |
| KB 5572 | kerek | yir | üze tur kerek yir ḳatın / çawıḳsa özüŋ kör bu eḍgü atın |
Sek Sekiz Yükmek
33 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.09 (IIc) | -şar bo | yirdeki | tört törlüg tirin ḳuvraġı birle yrlıḳayur erti |
| Jut.Sek.T-1.94 (Ia) | topraḳ erkligi | yir | tŋri ḫanı soltun kök luu öŋdün aḳ |
| Jut.Sek.T-1.256 (Ia) | kigrür on edgü ḳılınç ḳılturur özütleri tŋri | yiriŋe | barır yene |
| Jut.Sek.T-1.319 (Ia) | yaġz | yir | ḳrarıġ titir kün tŋri yruḳ titir ay tŋri ḳrar’ıġ |
| Jut.Sek.T-1.410 (Ib) | et’özi luçanta atlġ tŋri | yiri | titir ol oḳ tŋri yirinten yine tükel |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
24 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.061.07–10 | … ke tegi etimiz yinimiz yarılur yırtılur örtenür yalar tolp et-özümüzdi kan | yiriŋ | söl ... aḳar barınur.. |
| Mai.T-11.7b.04–11 | ... ... -r içinte ... ... ... ... | yirlerde | öŋi kim ol [tı]nlaġn(ı)ŋ saḳı-nmış saḳınçın ... -an uḳsar-lar .. inçip ... … |
| Mai.T-11.9b.15–27 | … ekiz on n(a)yraġın yarataġlaġ körkle körkin körü ḳanınçsız üç mıŋ uluġ mıŋ | yir | suwuġ yaltrıtı ayaġḳa tegimlig maitri bodiswt blgülüg bolur .. ötrü tört b … |
| Mai.T-11.10b.02–05 | ötrü] bodiswt-[nıŋ ḳut buyanınta yir]ig irklem-işiŋe ü[ç mıŋ u]luġ mıŋ | yir | suw teb[reyür ḳamşayur .. ta]luy ö-güz su[w]l[arı yayḳanur .. |
| Mai.T-11.11b.04–07 | … i maŋ maŋlap .. altun yar-uḳın yarutdı yaşutdı .. ertiŋlig yumşaḳ ünin ḳop | yir | s[uw]laraġ yaŋḳurtdı .. |
AH Atebetü’l-Hakâyık
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 201–204 | neçe | yir | bar erdi sıġışmaz eri eri bardı ḳaldı ḳuruġ tek yiri neçe ‘alim erdi neçe … |
| AH 201–204 | neçe yir bar erdi sıġışmaz eri eri bardı ḳaldı ḳuruġ tek | yiri | neçe ‘alim erdi neçe fėylėsuf ḳanı bu kün olar miŋinde biri |
| AH 405–408 | ḳanı ėmr-ü ma‘ruf ḳılur ėdgü er ḳanı kendü eḍgü kişi turġu | yir | yirer sen zamanaŋnı ḫalḳın ḳoḍup zamanaŋnı yirme kişisini yir |
| AH 405–408 | … ü kişi turġu yir yirer sen zamanaŋnı ḫalḳın ḳoḍup zamanaŋnı yirme kişisini | yir | |
| AH 493–494 | (Büyük Emir Arslan Hoca Tarhan ) / / ėdibniŋ | yiri | atı yüknek erür safalıġ ‘acėb yir köŋüller yarur |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 466 | Yir | basruḳı taġ, boḍun basruḳı beg | |
| DLT I, 309 | özin ögnüp öriledi / Yıraḳ | yirig | ḳarıladı / Atıġ kemşip orıladı / Uwut bolup töpü aġdı |
| DLT III, 208 | Sü keldi | yir | yapa / Ḳarar ḳar (taġ tapa) / Ḳaçtı aŋar Alp Aya / Ufut bolup ol yaşar |
| DLT I, 498 | … yalwarmadıŋ ḳaç ḳata birdiŋ tawar / Tolmluġ bolup ḳatındıŋ (oḳ) ḳanıŋ emdi | yir | suwar |
| DLT I, 235 | Tümen çeçek tizildi / Bükünden ol yazıldı / Üküş yatıp özeldi / | Yirde | ḳopa aḍrışur |
KT Kül Tigin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 18 | … r ḳ(a)p(ı)gḳa : t(e)gi : sül(e)d(i)m(i)z : kögm(e)n : (a)şa : ḳı[ırḳ(ı)z : | yir(i)ŋe | : t(e)gi : sül(e)d(i)m(i)z] ḳ(a)m(a)ġı : beş ot(u)z : sül(e)d(i)m(i)z : |
T Tunyukuk Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 15 | (ė)ş(id)t(i)m : (a)z | yir | : y[olı?] : (a)nı b[irl(e)? ... (e)r]m(i)ş : bir (a)t / oruuḳı: (e)rm(i)ş … |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 16 | toruk (a)t s(ė)mrit(t)i. yėrin öp(ė)n yügürü b(a)rmiş. utru / | yirdė | ogrı sookuşup tutuup(a)n minmiş. yiliŋė kudursugıŋa t(ė)gi / y(a)grıp(a)n … |
Aynı gövdeden maddeler
“yir” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).