İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

baş

696
geçiş
257,9
milyonda
412.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
8
eserde
311
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Tunyukuk Yazıtı1820,3
Şine Usu Yazıtı1841,0
Maitrisimit Nom Bitig (Hami)5230,9
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası8210,0
Kutadgu Bilig63856,4
Atebetü’l-Hakâyık1362,6
Dede Korkut Kitabı341.048,1
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi583238,1

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

T —
ŞU —
Mait D 0,55
KuT D 0,59
KB D 0,88
AH D 0,00
DK D 0,68
EÇS D 0,84

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimTŞUMaitKuTKBAHDKEÇSToplam
baş115863134583696
bâş·······33

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: baş) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Mait 5 geçiş  ↔  KuT 8 geçiş

benzerlik 0,02

Karşılaştırılan yazılışlar: baş

Mait 5 geçiş  ↔  KB 63 geçiş

benzerlik 0,16

Karşılaştırılan yazılışlar: baş

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yukaru4751210,325,486,70269,5
dil262259,855,815,01161,4
cân521.1549,854,456,88224,1
aşağı521.6359,513,956,74189,1
kaldırup161589,265,623,9294,9
aġrıġ12219,108,113,45119,8
üstüne122018,784,853,3458,3
göstermeğe9148,708,282,9993,1
taşına9168,698,092,9989,4
felekden9328,667,092,9873,4
kâfirden9648,606,092,9659,6
gösterüp101528,594,993,0650,5
hatman8498,466,312,7955,5
köŋül124348,443,743,2140,4
ḳılma8668,435,882,7850,4
kâdir102918,384,062,9737,8
ona7228,327,272,6359,1
ḳan81438,294,762,7237,8
açup92578,274,082,8234,3
paça7588,255,872,6044,1
el104548,153,422,8729,4
kâhî698,128,342,4462,8
alup262.4598,082,364,1043,4
oldı71648,064,372,5229,4
kötürdi6458,056,012,4139,0
halîfe83078,033,662,6026,0
diller72117,984,012,4826,0
urup117637,952,802,8424,0
göstermeyüp577,868,442,2353,5
gidüp242.6817,862,123,7733,7
içündür5237,836,722,2137,8
mâl96137,822,832,5820,0
bolġa5687,745,162,1726,4
uğuruna5687,745,162,1726,4
bölükbaşı5727,745,072,1725,8
ya‘nî192.2517,722,033,2924,9
almağa5947,704,692,1523,1
haçlı5997,694,612,1422,6
küffâr141.6037,642,082,8619,1
kimi97837,642,482,4616,2

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“baş” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (696) →
EÇS III 185a–185b … Ortaköy'den iki yatsı zamânı avanta kayık deyüp akıntı ile baş aşağı akup tarfetü'l-ayn içre Üsküdar'a varup mukaddemâ atl …
KB 5428 neçe artsa dünya baş aġrıġları / takı artuḳ artar ay ersig urı
EÇS II 351b–352a … askerdenim. Vallahi paşanın zulme rızâsı yokdur. Ammâ nâçâr baş kurtarmak içün başına bu kadar âdem cem‘ edüp kışda kıyâmet …
EÇS II 360b–361b … eyle inandırmış. Sakının, vallahi i‘timâd ve i‘tikâd etmen. Baş değil bir taş ve lâş ve lâşî vermez. Zirâ Abaza aşîreti mâb …
EÇS IV 232b–233a … ların devirüp çengel edüp aşağı mismardan ellerin boş koyup baş aşağı ayağı üstünden asılup ser-nigûn niçe fünûnlar gösteri …
EÇS IV 266a … eyü (---) cümlesi hüsn-i rızâlarıyla paşanın uğuruna cân ve baş vermeğe ta‘ahhüd etdiler. Paşa eyitdi: "Ben dahi anı eyle b …
Mait kaltı baş agrıg iglerniŋ tıltaġı baş erür sögütler tüşmekiŋe aŋ
EÇS VI 101b … azîm îrâs ede, deyü kâfirden ve sizden korkup ceng etmeyüp baş ve dil almadan geldim’ deyü vezîria‘zam muvâcehesinde bu gû …
EÇS X Y288b … gark olmadan havf edüp birer birer ayak yolu deliklerinden baş gösterüp taşra çıkdıklarında necâset ile mülemma‘ mel‘ûnlar …
EÇS I 24b … med Hân} âlem-i sabâvetde olmağile cânib-i erba‘adan küffâr baş kaldırup mukâvemet etmeğe re’y [ü] tedbîr sâhibi olmamağile …