İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

ya

557
geçiş
206,4
milyonda
551.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
10
eserde
0
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Bilge Kagan Yazıtı1405,5
Maitrisimit Nom Bitig (Hami)292,4
Uigurica I-IV2316,9
TT I-X1392,5
St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)7687,3
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası17446,3
Kutadgu Bilig1882.555,5
Atebetü’l-Hakâyık82.900,7
Dede Korkut Kitabı32986,4
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi299122,1

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

BK D 0,00
Mait D 0,33
U D 0,33
TT D 0,00
ShoR D 0,57
KuT D 0,75
KB D 0,83
AH D 0,59
DK D 0,59
EÇS D 0,79

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimBKMaitUTTShoRKuTKBAHDKEÇSToplam
yâ·········1.2521.252
ya1221717188832299557
yā········8·8

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: ya) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
baht204210,108,174,46198,3
taht201049,956,864,43154,8
tut172409,455,424,0395,8
veya12279,408,073,45116,7
yu10179,168,483,15105,1
varmayam828,8711,242,83102,5
a91358,745,342,9349,6
gelem768,679,462,6489,7
mola798,668,882,6480,2
ben156778,643,753,5850,5
aydur135228,623,913,3746,6
kiçig81158,615,402,7644,8
nedir92198,574,642,8840,9
adaş7588,546,192,6147,1
varam638,4610,242,4576,9
mi82398,364,342,6933,2
dedim93538,343,952,8132,6
ola211.5888,333,004,0150,9
ölür6718,295,682,4036,0
niçün71868,274,512,5330,6
ḳadaş6918,255,322,3932,9
başın72158,214,302,5128,7
gelmeyem528,2010,562,2364,1
eydir116908,183,272,9730,3
işi72448,164,122,4927,0
sultânım94928,143,472,7327,1
kişi139928,102,993,1531,3
uluġ83988,103,612,6025,4
başı106498,093,222,8227,0
yaḳın61738,074,392,3325,3
nice73088,053,782,4523,9
eyitdi73288,023,692,4423,0
dedi107847,932,952,7523,6
yarın51177,934,692,1523,1
başlarınız437,879,662,0051,3
eyya447,879,242,0051,3
moli447,879,242,0051,3
ḳurup467,868,662,0043,6
boldum487,868,241,9940,2
kandedir497,868,071,9938,9

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

Örnek bağlamlar

Tümü (557) →
EÇS IV 387a … a ya u yu yu yu u yu yu yu yu / Amân mürüvvet ilâ âhir a ya ya ya
EÇS X Y438a … udan taşra çıksa ya şiddet-i hârdan ya bâd-ı sümûm-ı nârdan ya Zengî ayyâr-ı tarrârdan helâk olmak mukarrerdir. Rûz-merre …
KuT T. 26/50a2 … azu ḳorḳınçdın yaḍarlar anı eger yandursalar anı yalavaçḳa ya emr iḍisiŋe olardın bilgetiler anı anlar kim çıḳarmaḳ tiley …
EÇS I 146b … mece göllerinde morina balığı dahi beş on yılda ya bir dâne ya iki dâne çıkar. Ammâ bu morina balığı nehr-i Tuna'ya mahsûs …
KB 2889 ḳuruġ öl yimiş tut ya içgü süçig / anıŋdın bolur bu boġuzḳa keçig
KB 4265 yaġı bolsa işiŋ öŋer canıŋa / ya tirmiş yumıtmış anuḳ malıŋa
EÇS X Y43a ‘Gel seninle yek-â-yek meydân-ı mahabbetde oynayalım, ya taht ola ya baht’ dedi. Dede eyitdi:
KB 371 … erdi oḳ teg köŋül erdi ya / köŋül ḳılġu oḳ teg boḍum boldı ya
KB 3534 aḍırmaz kişisin ḳuluġ ya begig / öḍürmez talusın yawuz ma yigig
EÇS V 73a–73b … lbette ve elbette sa‘âdetlü pâdişâha ve vezîria‘zama ya dün ya bugün varup vâsıl olup birkaç günden müferrih haberler gelm …