İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

yir

214
geçiş
79,3
milyonda
1.521.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
8
eserde
82
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Tunyukuk Yazıtı1820,3
Sekiz Yükmek61.301,8
Maitrisimit Nom Bitig (Hami)9415,6
Kutadgu Bilig1451.971,0
DLT’deki Türkçe parçalar31.034,1
Atebetü’l-Hakâyık41.450,3
Dede Korkut Kitabı441.356,4
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi20,8

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

T —
Sek D 0,56
Mait D 0,00
KB D 0,95
DLT D 0,29
AH D 0,45
DK D 0,87
EÇS D 0,00

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimTSekMaitKBDLTAHDKEÇSToplam
yir16914534442214
yır······1·1

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: yir) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Mait 9 geçiş  ↔  KB 145 geçiş

benzerlik 0,07

Karşılaştırılan yazılışlar: yir

Sek 6 geçiş  ↔  KB 145 geçiş

benzerlik 0,09

Karşılaştırılan yazılışlar: yir

Mait 9 geçiş  ↔  Sek 6 geçiş

benzerlik 0,13

Karşılaştırılan yazılışlar: yir

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yaġız223611,499,914,69276,1
ḳara3449210,626,775,78254,6
alça101710,479,863,16124,3
ḳatın91510,339,893,00112,4
ḳatında81210,1810,042,83102,6
yüzine83010,078,722,8283,1
arzu109410,067,393,1483,7
suw8689,867,532,8168,7
yaşıl7339,868,392,6469,0
ḳanuŋ669,8010,622,4588,4
gizledi679,8010,402,4582,6
öpti689,7910,212,4579,4
ecel6539,527,482,4451,0
yüzinde599,529,772,2361,3
diyenler5149,499,142,2355,4
mıŋ6859,366,802,4345,1
aşı5559,257,162,2240,2
körse61099,256,442,4242,0
fāni469,2210,042,0051,3
yıraḳ5689,186,862,2238,0
ḳanın4219,128,231,9938,5
toldı61569,055,922,4137,7
kime4409,017,301,9933,0
ḳayusı4409,017,301,9933,0
tilek51069,006,222,2133,5
menüm51188,956,062,2032,4
ḫoşdur328,8311,211,7344,2
ḳoyı338,8210,621,7344,2
gözetdi348,8210,211,7339,7
ṣapa368,809,621,7335,9
kör115968,804,863,2053,2
yaturlar3118,778,751,7331,3
başuŋ3128,768,621,7330,7
aldı62418,765,292,3932,5
aġu3248,697,621,7226,1
etin3248,697,621,7226,1
yise3368,627,041,7223,6
kök52058,615,262,1826,9
başın52158,585,202,1826,4
baḳa3618,486,281,7120,3

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“yir” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (214) →
KB 4417 ḳamuġ teprenigli tözü yir öŋi / yorıġlı aşı ol uçuġlı meŋi
Sek (Ia) topraḳ erkligi yir tŋri ḫanı soltun kök luu öŋdün aḳ
KB 3570 negü asġı aḫır ḳara yir ḳoyı / anıŋ tüşneki ol yaġız yir oyı
KB 2726 kümüş körse altun aŋar arsıḳar / iḍisi başın yir ya baş alsıḳar
DK XI 11 … ḳapuyı açdurdı çaġırdı aydur ḳazan big nedür ḥaluŋ dirligüŋ yir altında mı ḫoşdur yoḫsa yir yüzinde mi ḫoşdur hem şimdi
KB 6404 itiglig saray ordu ḳarşı ḳoḍup / yaġız yir töşenip yaturlar küḍüp
KB 6444 ḳani ol üküş yir tilegli kişi / ḳara yir töşendi itildi işi
KB 3420 … ü tir eşitgil kör erdemlig er / bu erdem bile er tilek arzu yir
KB 5242 ḳayusı kötürmiş bolur küç irinç / ḳayusı çıġaylıḳ bile yir saḳınç
KB 5316 … dum tise sen çıġay bolġu bir / aġır men tise sen uçuz ḳılġa yir