İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

ilki sıfat

Tanım

  1. İlk, birinci, önceki; “aŋ ilki / eŋ ėlki” en önce: “aŋ ilki ḳop ḳamaġ tınlaġlaraġ adırtsız köŋlin edgü ögliçe saḳınur” ilk önce bütün canlıları ayrım gözetmeyen gönülle iyilik dileyerek düşünür; “eŋ ėlki toġu balıḳda süŋüşdüm” (BK) ilk önce Toğu Balık’ta savaştım; “ėlki sü taşıḳmış erti” (BK) ilk ordu çıkmıştı; “ötkürü ilki tıltaġ” ilk sebep; “ilki ilki azunlarda” önceki önceki hayatlarda; “ilki ajunta” önceki hayatta; “eŋ ilki on kat kök teŋrig” (Man) ilk önce on kat gök tanrıyı. Tanıklar: BK2Mait2ManU3
  2. “ilkide” önceden, eskiden, geçmişte; “ilkite berü” başlangıçtan beri: “ilkide ertmiş burḫanlar” geçmişte gelip geçmiş budalar; “biz ilkide amarı koyun ölürgüçi etçiler erdimiz” biz eskiden koyun kesen kasaplardık; “biziŋ ilkideki kılmış kılınçımız” önceden yapmış olduğumuz işler; “ilkiteberü atḳanıp” başlangıçtan beri bağlanıp. Tanıklar: MaitTT2

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): ilki — yalın hâliyle 21 kez

Çekimli biçimler (8):

Huast Huastuanift

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T. II D. 178 III.-12 … i]miz erser kün ai t(e)ŋri-i taplamaz işi-i-g neçe işledimiz erser . . yme [i]lki-i özün bu-u özün üzuntonluġ Rückseite. / [ur]ılar öz [bolu]p . . neçe-h ya …

Aynı gövdeden maddeler

“ilki” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).