U sözlüğü · madde
at isim
Tanım
- Ad, isim; san, ün: “bayat atı birle sözüg başladım” söze Tanrı’nın adıyla başladım; “eḍgü atın kör alḳış bulur” iyi adıyla hayır dua bulur; “özüŋ meŋü ermez, atıŋ meŋü ol” sen ölümsüz değilsin, adın ölümsüzdür; “ḳuanşi im pusar atın atasar” Kuanşi İm bodhisattvanın adını anarsa; “türük bodun atı küsi yoḳ bolmazun” Türk halkının adı sanı yok olmasın. Tanıklar: KTBKKİPKB3
- Unvan: “ḳaġan at bunta biz bėrtimiz” kağan unvanını burada biz verdik; “tigin öge atıŋa” tigin ve öge unvanına. Tanıklar: KTMait
- “er at” insanlar, ahali (KB): “er at köŋli” insanların gönlü. Tanıklar: KTMaitKB2DLT
- At (hayvan): “ol at anta tüşdi” o at orada düştü; “toruḳ at semritti” zayıf at semirdi; “atıġ kemşip” atı kamçılayıp; “erin atın” erlerini ve atlarını; “ḳuş ḳanatın, er atın” kuş kanadıyla, er atıyla (yükselir). Tanıklar: BKIBMaitDLT3
Aynı yazılışta iki sözcük: at ‘ad’ ve at ‘binek hayvanı’; bağlamdan ayrılır.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): at — yalın hâliyle 1.891 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- atıġ 9 (DLT, T, ShoR, O) · atıg 6 (O, KT, BK)
- atḳa 7 (KB, O, Sek) · atqa 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (41):
atlar 531
atı 434
atları 336
atın 160
atların 146
atım 54
atıŋ 46
atını 29
atımı 14
atımın 14
atma 13
atıġ 9
atıŋa 7
atḳa 7
atıg 6
attın 5
atin 4
atnı 4
atında 3
atta 2
atun 2
ātin 2
atıŋnı 2
atısi 2
atıı 2
atim 1
atġa 1
atiŋ 1
atıda 1
atımnı 1
atlarıġ 1
atlardın 1
atnaŋ 1
atısı 1
atnıŋ 1
atsun 1
atıŋḳa 1
atqa 1
āt 1
atındın 1
ātıg 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (8) →U Uigurica I-IV
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II S.2b-1-19 | at | öŋ bolmasar altı ḳaçıġ orunlar bolmaz-lar | |
| U II, T II S.2b-1-20 | bil-–ig köŋül bolmasar | at | öŋ bolmaz |
| U II, T II S.2b-1-25 | bėlig köŋül öçser | at | öŋ öçer |
| U II, T II S.2b-1-26–27 | at | öŋ öçser altı ḳaçıġ orun--lar öçer | |
| U II, T II Y 10-8 | ḳamaġ yalŋuḳlar alḳuġun ḫuanşı ım pusar | atın | atamş krgek |
| U II, T II Y 10-10–13 | kim ḳayu tınlġ altmış ėki kuti sanı keŋ ögüz içinteki ḳum sanınça bodi-svt | atın | atayu tapınu udunu ḫataġlansar ölüm künketegi atayu tapayın uduġın egsütme … |
| U II, T II Y 10-15–17 | birök taḳı bir kişi teg bir ḫuanşi ım pusar | atın | atayu teg bir ödün tapınu udunu atayu teginser ol kişi . . edgü ḫılınçı öŋ … |
| U II, T II Y 10-18–19 | tümen klp öd nomlasar alḳınmaḳai ḫuanşı im pusar | atın | ata--miş oġrınta edgü ḫılınçlġ asıġı tususı antaġ tėtir |