Mait sözlüğü · madde
altın isim
Tanım
- Alt, aşağı; “üstün” karşıtı: “üstün teŋri, altın yalaŋuḳ” üstte tanrılar, altta insanlar; “eḍiz ‘arşta altın seraḳa tegi” yüce Arş’tan aşağıda toprağa dek; “sögüt altın ėltü bardı” ağacın altına götürdü. Tanıklar: MaitUKB
- “altınḳı” alttaki, aşağıdaki: “yér altınqı kizlençü aġırlıq” yer altındaki gizli hazine; “üstünki altınḳı” üstteki ve alttaki. Tanıklar: TTShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): altın — yalın hâliyle 43 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- altınqı 2 (ShoR) · altınḳı 2 (TT, Sek) · altınkı 1 (Mait)
Çekimli biçimler (10):
Bağlamlar
Bütün geçişler (22) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
22 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.005.50–56 | üstün (teŋri) | altın | yalaŋuḳ / / - ... -ug edgü kılınç kazg(an-) ... alku asag tusu kılmaḳlıg ( … |
| Mai.Tek.008.01–04 | ötrü hymava-erken üç asaŋı emgek tosġurup üstün teŋri | (altın) | yalaŋuḳnuŋ umuġı ı(naġı) (maytrı) atlıg burkan bolġay ... |
| Mai.Tek.013.52–56 | … ŋ mahamay atlıg işi teŋridin lumbani atlıg arıgda aşoḳ atlıg adınçıg sögüt | altınınta | ikinti ay sekiz yaŋıḳa puş yultuzka viçay atlıg muhurtka |
| Mai.Tek.018.25–31 | bu muntag ögrünçülüg edgü üdler üstün öŋ alkınçusı teŋri yėri | altın | aviş tamuḳa tegi tüzü ėştilti.. tözün maytrınıŋ toyın boltı tėp ün ėşidip … |
| Mai.Tek.033.29–31 | … öŋül küçi--nte sekiz tümen tört mıŋ tü tüpintin yaruḳ yaltrıḳ (üner) üstün | alt(ın) | ... |
| Mai.Tek.036.04–07 | … süsi ... kedip uruŋu uçru- ... törtdin yıŋaḳ yorı(yur-) -lar.. üstün kökte | alt(ın) | ... |
| Mai.Tek.044.07–09 | altın | (yirti)nçüdeki yalaŋuḳlar teŋri meŋisin (meŋi)leyürler.. alku türlüg törü … | |
| Mai.Tek.047.12 | üstün teŋri | altın | yalaŋuḳ muŋadur adınurlar.. ötrü şanki çkr(vrt) |
| Mai.Tek.054.22–24 | konuḳluḳ ev bark buşı bėrser.. üstün teŋri yėrinte | altın | yalaŋuḳ et-özinte ulatı nırvanlıg orun bultaçı bolur.. |
| Mai.Tek.075.43–46 | tamudın kurtulup amtı bu kiçig tamularda tuġup kentü | altınkı | ineklerin kapların yüde yorıyur--lar.. |
| Mai.Tek.083.37–49 | … me örtlüg yalınlıg yivt- ... orġaḳlar üze kurşayur yö(rgenür) üstün örtüki | altın | yap(aġı) tört tamı alku temirlig (ört-) -lüg kamag üdün iri(nç yarlıg tınl … |
| Mai.Tek.098.01–05 | ... ... öner ... | altın | meniŋ ... ulug bedük et-özüm b(irle) |
| Mai.Tek.099.08–10 | a- ... ... (k)üzedser ol kutlug tınlıg (üstün teŋ)ri | altın | yalaŋuḳ ... aġırlaġulug bolur |
| Mai.Tek.104.26 | … lug (et)özlügler (örtlüg) yalınlıg çadır ö(güz) için--(te) yoḳaru kodı üze | altın | tüpinte (tegmedin) ikidin sıŋar kıdıġıŋa yaḳma--(dın) osuşu aruyu sıza ulı … |
| 2b-7–9 | üstün ak(a)nişta- bawan | altın | awiş tamu üç miŋ uluġ miŋ yėr suwlarda ol y(a)ruḳ yaltrıḳ tegir . . |
| 7a-17–20 | bu muntaġ -niŋ maŋirt maŋramış üs[tün akan-] iştabawan tŋri yėri | altın | [awiş tamu-] ḳatagi ulatı üç mıŋ [uluġ mıŋ yėr] suwlarda alḳu ėştülür . . … |
| Mai.T-11.6a.14–20 | ayasın ḳawşurup brḫmayu pur-ohit inçe tėp tėyür .. üstün kökteki | altın | yaġızaḳı tınlaġ-lar siziŋ ḳutuŋuzta meŋi ilinçü teginürler .. siziŋtin toġ … |
| Mai.T-11.8b.08–10 | ötrü ezrua tŋri inçe tėp tėyür .. ol [s]ögüt | altınınta | brḫmawati ḳatun ayaġḳa tegimlig bodiswtaġ toġurur .. |
| Mai.T-11.11a.20–27 | taḳı yme ol ünüg işidip üstün tŋri | altın | yalŋuḳ sadu sadu tėp iliglerin ḳawşurup bodiswt t[ap]a körüp inçe tėp tiyü … |
| Mai.T-11.11b.08–12 | bu [mun]taġ sawlar sözlep üs- tün kök-teki | altın | yaġıztaḳı tŋri yalŋuḳ uluġ aġar ay-amaḳın maitri bodiswtḳa yükü-nürler .. |
| Mai.T-11.13a.05–08 | üstün kökte | altın | yaġızta oyun ır altunluġ küwrügler üni yaŋ-ḳurar .. ara ara namo but ḳılma … |
| Mai.T-11.13a.19–23 | … luşḳa kigürüp altunluġ ḳayda brḫmayu bramann(ı)ŋ ewiŋe tegür-üp üstün tŋri | altın | yalnḳuḳ edruḳ edruḳ aġar ayaġ ḳılurlar .. |
Aynı gövdeden maddeler
“altın” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).