İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

al isim

115 geçiş 7 biçim 15 eser KBAbhKuTShoRBKUTTKİP Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Hile, düzen, kurnazlık: “olarnıŋ alları” onların düzenleri; “taŋrı … kafirlerniŋ alını” Tanrı kâfirlerin düzenini (boşa çıkarır). Tanıklar: KuT2
  2. “al altaġ” hile, düzen; çare: “al altaġ uzanmaḳlarıġ öntürüp” hile ve ustalıklar gösterip. Tanıklar: MaitTT2ShoR
  3. (Abh) çare, yol, yöntem; “al aldaġ” (Budist) çare, beceri (upāya): “uzanmaḳlıġ al aldaġı” ustaca çaresi; “adınlarḳa asıġ ḳılmaḳlıġ al aldaġ” başkalarına yarar sağlama çaresi. Tanıklar: Abh2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): al — yalın hâliyle 237 kez

Çekimli biçimler (6):

KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

18 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Ku. T. 25/1b3 … lar anıŋ birle eger serse sizler sakınsa sizler ziyan ḳılmaz sizke olarnıŋ alları nerse. ol taŋrı ol kim ḳılurlar ḳapsayu bilgen
Ku. T. 26/44a1 … ar taŋrıda aḍınkı yol içinde toḳşuŋlar yekler dostlar birle bütünlükin yek alı erür küçsüz
Ku. T. 28/9b2 123 aydı firʿavn: büttüŋüz mü aŋar destür bėrmesde burun sizke bu al erür al ḳıldıŋızlar anı kend içinde çıḳarsa sizler andın anıŋ boḍnını munu …
Ku. T. 28/9b2 123 aydı firʿavn: büttüŋüz mü aŋar destür bėrmesde burun sizke bu al erür al ḳıldıŋızlar anı kend içinde çıḳarsa sizler andın anıŋ boḍnını munu bilge s …
Ku. T. 28/60a6 … a ḳulaḳlar mu kim eşitürler anıŋ birle ayġıl: ündeŋler ortaḳlarıŋıznı yana al ḳılıŋ maŋa küḍmeŋler maŋa
Ku. T. 28/73b1–2 18 ol bütünlükin taŋrı kewdeçi ol kafirlerniŋ alını
Ku. T. 28/80a2 30 ançada al ḳılur saŋa anlar kim tandılar yıġsalar sėni azu öldürseler sėni azu çıḳars …
Ku. T. 28/80a2 … a anlar kim tandılar yıġsalar sėni azu öldürseler sėni azu çıḳarsalar sėni al ḳılurlar al yanutı bėrür taŋrı taŋrı yanut bėriglilerde yėgrek ol
Ku. T. 28/80a2 … tandılar yıġsalar sėni azu öldürseler sėni azu çıḳarsalar sėni al ḳılurlar al yanutı bėrür taŋrı taŋrı yanut bėriglilerde yėgrek ol
Ku. T. 30/39b1 26 çın-oḳ al ḳıldılar anlar kim olarda öŋdin erdiler ḳoŋurdı taŋrı olarnıŋ ullarındın y …
Ku. T. 30/52a2 45 ḳorḳunçsuz boldı anlar kim al ḳıldılar ėsizlikler birle kim ḳoḍı ėtse taŋrı olarnı yerde azu kelse olarḳ …
Ku. T. 30/100a3 … ik meger taŋrı birle ḳaḍġurmaġıl olar üze bolmaġıl tarlıḳ içinde andın kim al ḳılur erdiler
Ku. T. 31/55a3 … urur siŋürsün anı kim ḳıldılar bütünlükin anı kim ḳıldılar cadunıŋ ėtigi / alı ḳurtulmaz cadu ḳayu yerde kim kelse
Ku. T. 33/69b3 … küşüşlük barça anıŋ tapa aġar yaḫşı söz yime eḍgü iş kötrür anı anlar kim al ḳılurlar yawuzlar birle olarḳa ḳın ḳatıġ olarnıŋ alları bu ögür ol helak b …
Ku. T. 33/69b3 … ş kötrür anı anlar kim al ḳılurlar yawuzlar birle olarḳa ḳın ḳatıġ olarnıŋ alları bu ögür ol helak bolur
Ku. T. 33/83a3 43 küvezlenmekleri üçün yer içinde yawuz al ḳılur inmez yawuz oġraġ meger iḍisiŋe baḳmazlar mu meger evvelḳılar yolıŋa …
Ku. T. 35/36a3 … rını kim taptılar anıŋ birle tirig ḳoḍuŋlar uraġutlarını ermez kafirlerniŋ alı dastanı meger yolsuzluḳ içre
Ku. T. 35/50b3 … urlar anıŋ üze erte hem kėçe ol kün aḍaḳın bolur ḳıyamet kiriŋler ey kafir ali ḳatıġ ḳınḳa