Tanım
- Hak, gerçek, doğru: “keldi saŋa haḳdın” sana gelen haktan; “biligsizke haḳ söz tatıġsız erür” bilgisize doğru söz tatsızdır; “bil ol haḳ rėsul” bil ki (o) hak peygamber. Tanıklar: KuTAH2
- Hak, borç, birine düşen pay: “tapınsa öter beg tapuġçı ḫaḳın” (kul) hizmet ederse bey hizmetkârın hakkını öder; “saŋa haḳ öteyin” sana hakkını ödeyeyim; “vefaḳa vefa ol kişilik haḳı” vefaya vefa, insanlığın borcudur; “tapuġçı haḳı” hizmetkârın hakkı; “ḫazine ḫaḳı” hazinenin hakkı; “uluġlar haḳın küḍezgil” büyüklerin hakkını gözet. Tanıklar: KB5
- (Yeminde) hakkı için: “tüzün ilk iḍi haḳḳı” soylu ilk Rabbin hakkı için. Tanıklar: KuT
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
KB’deki haḳı (ayrı madde olarak kalmıştı) de bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): haḳ — yalın hâliyle 11 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- haḳḳı 20 (KuT, DK, KB) · ḫaḳḳı 1 (KB)
- haḳın 11 (KB, AH) · ḫaḳın 5 (KB)
- haḳı 10 (KB) · ḫaḳı 6 (KB)
- haḳ 8 (KuT, KB, AH) · ḫaḳ 2 (KB) · ḫak 1 (KB)
- ḫaḳıŋ 2 (KB) · haḳıŋ 1 (KB)
- haḳnı 1 (KuT) · ḫaḳnı 1 (KB)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (22) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
22 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 27/53a1 | … ara anıŋ birle kim ıḍtı taŋrı uḍmaġıl tilekleriŋizke andın kim keldi saŋa | haḳdın | ḳamuġḳa ḳıldımız sizdin yaruḳ yol hem çeraġ eger tileseti taŋrı ḳılġatı si … |
| Ku. T. 28/43b3 | … ig alurlar anı alınmadı mu olar üze bitig bütünlüki aymaġu--ları üze meger | haḳnı | oḳıdılar ol kim anıŋ içinde soŋ saray yėgrek anlarḳa kim saḳnurlar ap uḳma … |
| Ku. T. 29/21b1 | … künke haram ḳılmazlar anı kim haram ḳıldı taŋrı hem yalavaçı din tutmazlar | haḳ | dinni anlardın kim bėrildiler bitigni ançaḳa tegi bėrseler gezid öz eligdi … |
| Ku. T. 29/24b1–3 | 33 ol taŋrı kim ıḍtı yalavaçını köni yol birle | haḳ | din birle belgürtmek üçün ḳamuġ din üze neçeme unamasa ortaḳ ḳatıġlılar |
| Ku. T. 31/4a2 | 1 bu huruflar | haḳḳı | |
| Ku. T. 31/26b3 | 68 seniŋ iḍiŋ | haḳḳı | tėrgey-miz olarnı yeklerni me yana hazır ḳılur-miz olarnı tamuġ yöresiŋe ç … |
| Ku. T. 31/36b2 | 1 bu süre | haḳḳı | kim |
| Ku. T. 32/44b2 | 1 bu süre | haḳḳı | |
| Ku. T. 35/49a2 | 43 | haḳḳa | ol kim ündeyür siz mėni anıŋ birle yok aŋar ündemek dünya içre hem aḫiret … |
| Ku. T. 36/37a2 | 2 bitig | haḳḳı | belgülüg ḳılġan |
| Ku. T. 36/74b2 | 2 belgülig bitig | haḳḳı | |
| Ku. T. 36/89a2 | 1 Tüzün ilk iḍi | haḳḳı | |
| Ku. T. 37/3a3 | … nur anlar kim tandılar ot üze ermez mü bu köni ayġaylar: erür andaġ iḍimiz | haḳḳı | aydı: tatıŋlar ḳınnı anı kim tanar erdiŋiz |
| Ku. T. 37/47b2 | 28 ol taŋrı kim ıḍtı yalavaçını könilik birle | haḳ | din birle zahir ḳılsa anı din üze ḳamuġı üze tap taŋrı tanuḳ |
| Ku. T. 37/68a2 | 1 ḳaf taġı yana ajun tegreki and ḳurʾan | haḳḳı | uluġ |
| Ku. T. 37/83a2 | 1 ol esgen esin | haḳḳı | ol yüklüg bulıt haḳḳı |
| Ku. T. 37/83a2 | 1 ol esgen esin haḳḳı ol yüklüg bulıt | haḳḳı | |
| Ku. T. 37/83a3 | 3 ol terk yorıġlı kemiler | haḳḳı | |
| Ku. T. 37/83b1 | 4 ol iş sürügli ferişteler | haḳḳı | |
| Ku. T. 37/83b3 | 7 kök | haḳḳı | üküş yolluġ |
| Ku. T. 37/86a2–3 | 19 Malları içinde | haḳ | tėrür erdiler tilegüçike ruz[i]süzke |
| Ku. T. 38/69a1 | … ėznür anlar kim tandılar kim hiç ḳoparmaġaylar anlarnı ayġıl: yoḳ kim iḍim | haḳḳı | ḳoparġaylar sizlerni yana yime uḳturġaylar sizke anı kim ḳıldıŋız ol taŋrı … |
Aynı gövdeden maddeler
“hak” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).