Tanım
- Yere çalmak, fırlatıp vurmak: “tutup çaldı yirke aġır ig kelip” ağır hastalık gelip onu tutup yere çaldı; “ıtım tutup ḳodı çaldı” … tutup aşağı çaldı; “iḍisin çalar yirke andın tezer” sahibini yere çalar, ondan kaçar. Tanıklar: KB2DLT
- Vurmak, çarpmak: “başın yirke çalsa ulıp miŋ ḳata” ağlayarak başını bin kez yere vursa; “saḳış birdükinde ulır baş çalar” hesap verdiğinde ağlar, başını döver; “yapurġaḳ çalar men anıŋ birle ḳoylarım üze” onunla koyunlarıma yaprak silkerim; “nėfisni çalıp” nefsi yere vurup. Tanıklar: KuTKB2AH
çalar biçimi de burada toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): çal- — yalın hâliyle 22 kez
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (7) →KB Kutadgu Bilig
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1056 | tutup | çaldı | yirke aġır ig kelip / töşekke kirip yattı muŋluġ ulıp |
| KB 1098 | yalıŋ yüzlüg erdim bütürdi saḳal / ḳara ḳuzġun erdim ḳuġu ḳıldı | çal | |
| KB 1207 | bu kün öknüp asġı negü ay ata / başın yirke | çalsa | ulıp miŋ ḳata |
| KB 1392 | yoluŋ oŋça kelse itildi işiŋ / ḳalı solça kelse ulıp | çal | başıŋ |
| KB 2781 | saḳışta usansa ḳayu işçiler / saḳış birdükinde ulır baş | çalar | |
| KB 3600 | bulaḳ semrise kör munar hem azar / iḍisin | çalar | yirke andın tezer |
| KB 6177 | negü tir eşitgil ölügli kişi / ölürde ulıp yirke | çalmış | başı |
Aynı gövdeden maddeler
“çal” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).