KB sözlüğü · madde
beḍük sıfat
Tanım
- Büyük, ulu, yüce: “beḍük yılan” büyük yılan; “bay bedük kişiler” zengin, ulu kişiler; “ulug bedük sögüt” büyük ağaç; “ḳırlar ediz bedük” tepeler yüksek, büyük; “biliglig saḳınuḳ, kör, atı beḍük” bilgili, sakıngan, adı yüce; “küçlüg bedük bolur” güçlü, büyük olur; “biliglig beḍükrek” bilgili daha büyüktür. Tanıklar: MaitManKuTKB2DLT
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): beḍük — yalın hâliyle 72 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- beḍük 47 (KB, KuT) · bedük 24 (Mait, ShoR, O, Man) · bėdük 1 (IB)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (58) →KB Kutadgu Bilig
58 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 58 | aḳı erdi elgi yüreki teḍük / biliglig saḳınuḳ kör atı | beḍük | |
| KB 152 | biligni | beḍük | bil uḳuşnı uluġ / bu iki beḍütür öḍürmiş ḳuluġ |
| KB 209 | bilig birle sözle ḳamuġ sözni sen / biligin | beḍük | bil ḳamuġ özni sen |
| KB 278 | beḍük | bilgi birle üküş erdemi / biliglig uḳuşluġ boḍun köḍrümi | |
| KB 420 | muŋaḍıp ayur bir kün oldrup özi / | beḍük | iş bu beglik işi hem sözi |
| KB 672 | maŋa ayġıl emdi ne ol erdemiŋ / | beḍük | sözledi söz bu öktem tiliŋ |
| KB 674 | ḳılınçım oŋay körse yaşım kiçig / ḳamuġ beg | beḍükke | meniŋdin keçig |
| KB 1248 | uçuzḳa aġır ol kiçigke uluġ / yawuzḳa yüleki | beḍükke | eḍiz |
| KB 1533 | iḍi ḳısġa özlüg bu yalŋuḳ özi / saḳınçı uzun hem | beḍük | til sözi |
| KB 1693 | boḍunda | beḍük | boldı belgü nişan / ajunda çawı bardı eḍgü du’an |
| KB 1694 | uluġ boldı iş tuş ara belgülüg / | beḍük | boldı begler ara bu külüg |
| KB 1711 | biligsiz | beḍük | bolsa devlet bile / biliglig beḍükrek kü çaw at bile |
| KB 1793 | ataŋ öldi ḳaldıŋ sen oġlan kiçig / kiçigke | beḍüktin | bolur yol keçig |
| KB 1843 | biligin seçildi kişi yılḳıdın / biligde | beḍükrek | negü bar aḍın |
| KB 1961 | boḍunḳa talusı kerek alp atım / | beḍük | işke ötrü bu bolsa titim |
| KB 2118 | uluġsıġ | beḍük | tutsa begler köŋül / siziksiz uçuzluḳ körür ay oġul |
| KB 2296 | beḍük | tutsa köŋlin bu sü başlar er / siziksiz yaġıdın bu er berge yir | |
| KB 2297 | bu köŋli | beḍük | er usallıḳ ḳılur / usal er ya buzlur ya öḍsüz ölür |
| KB 2448 | yime yaḳşı aymış biliglig | beḍük | / biligligke tegdi öz ülgi keḍ ök |
| KB 2603 | üküşte talu er uḳuşluġnı bil / boḍunda | beḍüki | biligligni ḳıl |
| KB 2933 | yana aydı ögdülmiş ilig ḳutı / | beḍük | boldı begler işi teg atı |
| KB 2934 | beḍük | işte teŋsiz baş aġrıġ bolur / baş aġrıġ kötürmese beglik ḳalur | |
| KB 2969 | neçe beg uluġ bolsa aslı | beḍük | / tapuġçı bile boldı atı beḍük |
| KB 3143 | üküş bolsa ilke basutçı tile / il itlür | beḍük | beg yatıp yir küle |
| KB 3173 | ḳadaşlıġ kişi küsi çawı | beḍük | / adaşlıġ kişi atı sawı beḍük |
| KB 3399 | çıbun boldı duşman yaŋanḳa | beḍük | / ısırsa yaŋanıġ suçıtur keḍ ök |
| KB 3475 | beḍük | iş turur kör bu işler maŋa / neteg ḳılġu ayġıl kiŋeş bir muŋa | |
| KB 3916 | bu çaw birle atıŋ yaḍıldı köre / | beḍük | belgü boldı kişiler ara |
| KB 3925 | bu sözni eşit ay maŋa kelmedük / negü tir arıġ bilge baġı | beḍük | |
| KB 4085 | ay begler aġırlap | beḍük | bolmış er / basınma begiŋni beḍük tut aġır |
| KB 4085 | ay begler aġırlap beḍük bolmış er / basınma begiŋni | beḍük | tut aġır |
| KB 4123 | bu üçte birisin ḳılıḳlı kişi / neçe me | beḍük | erse keslür başı |
| KB 4479 | özüŋde ḳoḍı al kisi alsa sen / | beḍük | tüpke yaḳma bulun bolġa sen |
| KB 4495 | aya tüp tilegli beḍüklük bile / uçuz ḳılmaġu öz | beḍük | tüp bile |
| KB 4496 | uruġluġ tarıġlıġ beḍükler tili / | beḍükrek | bolur bolma ewçi ḳulı |
| KB 4833 | beḍük | men tigüçini tuttı ölüm / uluġ men tigüçini uttı ölüm | |
| KB 5293 | idi yaḳşı aymış boḍunlar begi / boḍunda | beḍüki | kişide yigi |
| KB 5325 | negü tir eşitgil ay aslı | beḍük | / baġırsaḳ sözi tutsa asġı keḍ ök |
| KB 5954 | ḳapuġda ün itti | beḍük | ündedi / kişi ıḍtı tawraḳ baka kör tidi |
| KB 6071 | neçe kür küwenür | beḍük | beglerig / ölüm yirke soḳtı baḳa kör tirig |
Aynı gövdeden maddeler
“bedük” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).