KT sözlüğü · madde
ilig isim
Tanım
- Hükümdar, kral (KB’de hükümdar Küntogdı’nın adı yerine de geçer): “ilig aydı uḳtum men emdi sözüŋ” hükümdar dedi: sözünü şimdi anladım; “ilig köz ḳulaḳ tuttı ilde ḳamuġ” hükümdar ilin her yanında göz kulak tuttu; “ilig ḳaznaḳı toldı altun kümüş” hükümdarın hazinesi altın gümüşle doldu; “ÖGDÜLMİŞ CEVABI İLİGKE” Ögdülmiş’in hükümdara cevabı; “ayur inç tirilsü ilig miŋ yılın” hükümdar bin yıl esen yaşasın, der; “aya il tutuġlı ilig” ey ili tutan hükümdar. Tanıklar: KB4
- (Budist ve Maniheist metinlerde ėlig) kral; “ėlig ḳan” kral, hükümdar; “çaḳravart ėlig ḳan” cihan hükümdarı: “şanki çaḳravart ėlig ḳannıŋ … kunçuylar erdinisi” Śaṅkha cihan hükümdarının değerli prensesi; “tŋriler ėligi-y-a” ey tanrıların kralı; “birök kiçig kiçig ėligler körkin ḳurtulġu tınlġlar erser” eğer küçük krallar görünüşüyle kurtulacak canlılar varsa; “maḫarıt elleg” büyük kral; “yarlıġkançuçı kaŋamaz edgü kılınçlıg eligemez” merhametli babamız, iyi işli kralımız. Tanıklar: KPMait3U2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Yazıtlarda ėl ‘il’ adının belirtme biçimi ėl(i)g bu yazımla birleşir: “Az ėlig tutdı” (KÇ) Az ilini tuttu; “ėl(i)g ança tutm(ı)ş” ili öylece tutmuş.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ilig — yalın hâliyle 604 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ėlig 58 (Mait, U, BK, KT) · êlig 3 (ShoR)
- ėligi 14 (U, Mait, Abh) · éligi 5 (ShoR)
Çekimli biçimler (21):
Bağlamlar
Bütün geçişler (4) →KT Kül Tigin Yazıtı
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 3 | … i)nç : b(e)gl(e)ri y(ė)me : bod(u)nı y(ė)me : tüz (e)rm(i)ş : (a)nı üçün : | ėl(i)g | : (a)nça tutm(ı)ş : er(i)nç : ėl(i)g tut(u)p : törüg : itm(i)ş : |
| KT D 3 | … y(ė)me : tüz (e)rm(i)ş : (a)nı üçün : ėl(i)g : (a)nça tutm(ı)ş : er(i)nç : | ėl(i)g | tut(u)p : törüg : itm(i)ş : |
| KT D 8–9 | ėll(i)g : bod(u)n (e)rt(i)m : ėl(i)m : (a)mtı ḳ(a)nı : k(e)mke : | ėl(i)g | : ḳ(a)zġ(a)nur m(e)n : tėr (e)rm(i)ş : ḳ(a)ġ(a)nl(ı)g : bod(u)n : (e)rt(i) … |
| KT D 16 | ḳ(a)ŋ(ı)m ḳ(a)ġ(a)n : (a)nça | ėl(i)g] | törüg : ḳ(a)zġ(a)n(ı)p : uça : b(a)rm(ı)ş : ḳ(a)ŋ(ı)m : ḳ(a)ġ(a)nḳa : / b( … |
Aynı gövdeden maddeler
“ilig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).