Tanım
- Yanak, yüz; yüzün rengi (KB’de hep “ḳızıl eŋ”, “ḳızġu eŋ”): “örüŋ bolsa ḳırtış ḳızıl ḳızġu eŋ” teni beyaz, yanağı kıpkızıl olsa; “bayutġay sini ol ḳızıl bolġa eŋ” seni zengin eder, yüzün kızarır (itibar kazanırsın); “bilig erdem üstep ḳızartmadıŋ eŋ” bilgi erdem ekleyip yüzünü kızartmadın (şeref kazanmadın); “ḳızıl ḳızġu eŋler bolur” kıpkızıl yanaklar olur; “olar ḳızıl eŋ bu eŋke meŋe” onlar kızıl yanak, (peygamber) bu yanağa bir ben. Tanıklar: KB6AH2
- En (üstünlük bildirir): “eŋ aşnu” ilk önce; “eŋ ilki” en önce, ilk olarak; “uḳuşnuŋ eŋ aşnu ḳılıḳı oŋay” aklın ilk huyu kolaylıktır; “eŋ ilki tadıḳıŋ çorıŋ boz atıġ binip tegdi” ilk önce Tadık Çor’un boz atına binip saldırdı; “eŋ ilki on kat kök teŋrig … yapdılar” en önce on kat göğü yaptılar; “bularda eŋ ınġa” bunların en kötüsü; “eŋ kininte burḫan yolıŋa” en sonunda Buda yoluna; “eŋ mıntın üç tamuluġlar” en aşağıdaki üç cehennemlikler. Tanıklar: KT2ŞUSek2Mait2Man2KB3
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
eŋ aşnu, eŋ ilki bitişik yazımları da bu maddede; Maitrisimit’teki eŋite (eğilerek) eŋit- fiiline taşındı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): eŋ — yalın hâliyle 48 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- eŋ 46 (KB, Sek, Man, Mait) · ėŋ 2 (Mait)
- eŋke 1 (AH) · ėŋkė 1 (IB)
Çekimli biçimler (10):