BK sözlüğü · madde
ilig isim
Tanım
- Hükümdar, kral (KB’de hükümdar Küntogdı’nın adı yerine de geçer): “ilig aydı uḳtum men emdi sözüŋ” hükümdar dedi: sözünü şimdi anladım; “ilig köz ḳulaḳ tuttı ilde ḳamuġ” hükümdar ilin her yanında göz kulak tuttu; “ilig ḳaznaḳı toldı altun kümüş” hükümdarın hazinesi altın gümüşle doldu; “ÖGDÜLMİŞ CEVABI İLİGKE” Ögdülmiş’in hükümdara cevabı; “ayur inç tirilsü ilig miŋ yılın” hükümdar bin yıl esen yaşasın, der; “aya il tutuġlı ilig” ey ili tutan hükümdar. Tanıklar: KB4
- (Budist ve Maniheist metinlerde ėlig) kral; “ėlig ḳan” kral, hükümdar; “çaḳravart ėlig ḳan” cihan hükümdarı: “şanki çaḳravart ėlig ḳannıŋ … kunçuylar erdinisi” Śaṅkha cihan hükümdarının değerli prensesi; “tŋriler ėligi-y-a” ey tanrıların kralı; “birök kiçig kiçig ėligler körkin ḳurtulġu tınlġlar erser” eğer küçük krallar görünüşüyle kurtulacak canlılar varsa; “maḫarıt elleg” büyük kral; “yarlıġkançuçı kaŋamaz edgü kılınçlıg eligemez” merhametli babamız, iyi işli kralımız. Tanıklar: KPMait3U2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Yazıtlarda ėl ‘il’ adının belirtme biçimi ėl(i)g bu yazımla birleşir: “Az ėlig tutdı” (KÇ) Az ilini tuttu; “ėl(i)g ança tutm(ı)ş” ili öylece tutmuş.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ilig — yalın hâliyle 604 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ėlig 58 (Mait, U, BK, KT) · êlig 3 (ShoR)
- ėligi 14 (U, Mait, Abh) · éligi 5 (ShoR)
Çekimli biçimler (21):
Bağlamlar
Bütün geçişler (7) →BK Bilge Kagan Yazıtı
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 3 | (e)çim ḳ(a)g(a)n : ėli : ḳ(a)mş(a)g : boltuḳınta : bod(u)n : | ėl(i)g | ik(e)gü : boltuḳınta : izg(i)l : bod(u)n : birle : süŋ(ü)şd(ü)m(i)z : |
| BK D 4 | (a)nı] üçün : | ėl(i)g | : (a)nça tutm(ı)ş (e)r(i)nç ėl(i)g tut(u)p törü[g : ėtm(i)ş : özi (a)nça : … |
| BK D 4 | (a)nı] üçün : ėl(i)g : (a)nça tutm(ı)ş (e)r(i)nç | ėl(i)g | tut(u)p törü[g : ėtm(i)ş : özi (a)nça : k(e)rg(e)k bolm(ı)ş] |
| BK D 8 | ėll(i)g bod(u)n [(e)rt(i)m : ėl(i)m : (a)mtı ḳ(a)nı : k(e)mke : | ėl(i)g | : ḳ(a)zg(a)nur m(e)n : tėr (e)rm(i)ş] |
| BK D 13 | … ök(ü)rm(i)ş : b(a)şl(ı)g(ı)g : yük(ü)nt(ü)rm(i)ş : ḳ(a)ŋ(ı)m : ḳ(a)g(a)n : | [ėl(i)g | törüg : ḳ(a)zg(a)n(ı)p : uça : b(a)rm(ı)ş :] ḳ(a)ŋ(ı)m : [ḳ(a)g(a)n / -ḳa] … |
| BK D 36 | [ėl(i)g | t]örüg : y(ė)gdi : ḳ(a)zg(a)nt(ı)m : | |
| BK G 5–7 | (ė)l(i)g | y(a)ş(ı)ma : t(a)t(a)bı : bod(u)n : kııt(a)ńda : (a)dr[(ı)ltı |
Aynı gövdeden maddeler
“ilig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).