Tanım
- Sahip, iye: “bu ḳuḍret iḍisi uluġ bir bayat” bu kudret sahibi yüce, tek Tanrı; “semiz at aġzı ḳatıg boltı idisi umaz” semiz atın ağzı sertleşti, sahibi (onu) zapt edemez; “öteŋler emanetlerni iḍisiŋe” emanetleri sahiplerine verin; “bu bitig idisi” bu kitabın sahibi; “ḳarar sarayı … ot iḍileri” ateş ehli. Tanıklar: IBManKuTAH
- Rab, Tanrı (iyelik ekleriyle): “törütgen igiḍgen keçürgen iḍim” yaratan, besleyen, bağışlayan Rabbim; “ey iḍim aça bėrgil meniŋ kögsümni” Rabbim, göğsümü aç; “seniŋ iḍiŋ haḳḳı” Rabbin hakkı için; “ėwiŋler yarlıḳamaḳḳa iḍiŋizdin” Rabbinizin bağışlamasına koşun; “muŋı yoḳ iḍi bir” ihtiyacı olmayan, tek Rab; Tanıklar: KuT3KB2
- (Zarf) pek, çok; (olumsuzla) hiç: “iḍi eḍgü beglik taḳı eḍgürek törü” beylik pek iyidir, töre daha da iyidir; “ötüken yışda yeg idi yoḳ ermiş” Ötüken ormanından iyisi hiç yokmuş; “türk sir bodun yėrinte idi yorımazun” Türk Sir halkının yerinde hiç (kimse) yürümesin; “idi oḳsuz kök türük” hiç (kimseye bağlı) olmayan Gök Türkler. Tanıklar: KTBKTKB
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Lemmatizer’ın ayırdığı iḍim, iḍiŋ, iḍisiŋe biçimleri de bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): iḍi — yalın hâliyle 4.559 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- idi 4.392 (EÇS, DK, KB, T) · iḍi 167 (KB, KuT, AH)
- idim 147 (EÇS, KuT, KB, DLT) · iḍim 95 (KB, KuT, AH)
- iḍisi 73 (KuT, KB, AH) · idisi 5 (AH, IB, Man, KB)
Çekimli biçimler (41):
idim 147
iḍim 95
iḍisi 73
iḍiŋ 44
iḍileri 33
iḍimiz 26
iḍiŋiz 23
iḍisiŋe 20
iḍilerindin 12
iḍiŋizdin 11
iḍileriŋe 9
iḍiŋizke 8
iḍiŋdin 8
iḍiŋniŋ 7
iḍimdin 6
iḍimiza 5
idisi 5
iḍimke 5
iḍike 4
iḍimni 4
iḍisindin 4
iḍiŋni 4
iḍisini 4
iḍisin 3
iḍiŋe 3
iḍidin 2
iḍimizke 2
iḍide 1
iḍilerike 1
iḍilerin 1
iḍilerinde 1
iḍilerini 1
iḍileriniŋ 1
iḍimizdin 1
iḍimizniŋ 1
iḍini 1
iḍisidin 1
iḍisiniŋ 1
iḍiŋizde 1
iḍiŋizni 1
iḍiŋizniŋ 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (4) →T Tunyukuk Yazıtı
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 11 | … : b(e)n yırd(ı)nt(a) y(a)n : t(e)g(e)yin : türk sir bod(u)n / : y(ė)rinte: | idi | yor(ı)m(a)zun : us(a)r idi: yoḳ ḳıış(a)l(ı)m : |
| T 11 | … : t(e)g(e)yin : türk sir bod(u)n / : y(ė)rinte: idi yor(ı)m(a)zun : us(a)r | idi | : yoḳ ḳıış(a)l(ı)m : |
| T 45 | … r ḳ(a)p(ı)ġḳa: t(e)nsi oglı / tinsi oglı: (a)yt(ı)ġma t(a)ġḳa : t(e)gm(i)ş | idi | yoḳ (e)rm(i)ş : ol y(ė)rke : / b(e)n bilge : tunyuḳuḳ : t(e)gürtük üç(ü)n … |
| T 59 | … türük sir bod(u)n : y(ė)rinte bod y(ė)me : bod(u)n / y(ė)me: kişi y(ė)me: | idi | yoḳ (e)rt(e)çi (e)rti |
Aynı gövdeden maddeler
“idi” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).