İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

idiş isim

Tanım

  1. Kap, kacak; (içki) kabı: “idiş tavaş buşı bėrser” kap kacak sadaka verirse; “uzun tonlug idişin ayakın kodupan barmiş” kadın kabını kaşığını bırakıp gitmiş; “altun küzeç erser ornaġlıġ idiş ol” altın testi yerleşik bir kaptır; “idiş tutar élig” kap tutan el; “nom idişi titir” öğretinin kabı denir; “anın ötrü bolsa iḍiş tutġuçı” ondan sonra kadeh tutucu (sâki) olsa. Tanıklar: IBSekMaitTTShoRKB

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): idiş — yalın hâliyle 13 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • idiş 10 (TT, ShoR, Abh, Mait) · iḍiş 3 (KB)
  • idişin 4 (IB, Mait) · iḍişin 1 (KB)

Çekimli biçimler (6):

Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Mai.Tek.054.25–28 idiş tavaş buşı bėrser kop kamag ajunta bilge biligke tükellig bolur içgü ot bu …
Mai.Tek.069.11–12 seŋıḳ seŋrem sanlıg idişin tavarın aŋanu alıp işletdimiz adnaġuḳa bėrmedimiz
Mai.Tek.073.23–29 seŋıḳ saŋram sanlıg soçusı az erdi m(a)çn(a)ḳ sunçuḳ kidiz töşekde ulatı idişin tavarın yalıŋuz erksinip meniŋ ol işletdim andın adın kertiler--ke yėme ök …
3b-2 anın edgül-üg tataġnıŋ idişi bolu umazlar . .
4b-16–23 … bilge bilig üç türlüg örüg [o]rnanmış ög turuġ uluġ yrlıḳançuçı [köŋülni]ŋ idişi bolġuluḳ ėki ḳırḳ irü [b(e)lgün] itiglig sekiz on nayraġın [yarataġla]ġ bu …

KB Kutadgu Bilig

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 2886 anın ötrü bolsa iḍiş tutġuçı / yaraġay bu işke yetilgey küçi
KB 2905 açınu süçinü baġırsaḳlıḳın / iḍişin küḍezse ötese haḳın
KB 2918 iḍişte tü bolsa yaraġsız bolur / tü aş suwḳa tüşse tatıġsız bolur
KB 2919 munın aydı bolġay bilig birgüçi / saḳalsız kerek tip iḍiş tutġuçı
KB 2925 iḍişçi başı kör uş andaġ kerek / iḍiş tutġuçılar bu mundaġ kerek

IB Irk Bitig

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
IB 42 uzun tonlug idişin (a)y(a)kın kodup(a)n b(a)rmiş. y(a)na / (ė)dgüti s(a)kınmiş.
IB 42 idiş(i)mtė (a)y(a)k(ı)mta öŋi k(a)nça b(a)rır / m(ė)n tėr.
IB 42 y(a)na k(ė)lmiş. idişin (a)y(a)kın (ė)s(ė)n tüük(ė)l bulmiş. ögir(ė)r s(ė)binür tėr.

TT TT I-X

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T II Y 36.7.-187–191 … -uş ol [.] taḳı ėl-ke ḳan-ḳa ınanç bolġuḳa [.] altun küzeç erser ornaġ-lıġ i-diş ol [.] tört uluġ çiu-lar-ta belgülüg i-diş ol . tatıġ-lar bütgü-ke tayaġı …
T II Y 36.7.-187–191 … [.] altun küzeç erser ornaġ-lıġ i-diş ol [.] tört uluġ çiu-lar-ta belgülüg i-diş ol . tatıġ-lar bütgü-ke tayaġı tėtir .
T II Y 36.7.-195–197 … anġu ol . ed yol tilemek-te ıçanġu ol . küzeçig küzedip snmasar aş bėrdeçi i-diş ol [.]

ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Sho.Rosia 3.2.2.V/8 baġır böşük edgü ögliler birle tü[zülgelir üçün] /// idiş tutar élig belgürtdüŋüz :
Sho.Rosia 7.2 /327 êter ḳılur ’ertim sası id[iş /// ::
Sho.Rosia 8.3 /54 azu-ça erser idiş 世成 / başlamış-taḳı 一 éyin ky-e parmanu.

Sek Sekiz Yükmek

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Jut.Sek.T-1.201 (Ib) nom idişi titir kim ḳayu üç aġılḳ --- iki ygrmi bölük nomuġ
Jut.Sek.T-1.214 (Ia) et’özi burḫanlarnŋ nom idişi titir antada öŋiki yalŋuḳlar

Abh Abhidharma (Shogaito)

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Abh.Sho. 36–39 … meki üç uġuş-lar-ta beş ajun-lar-ta tört tuġum-lar-ta tınlġ yėr -tinçü-nüŋ idiş yėrdinçü-te ulatı-lar-ta anın intrayakoş-ta basa kėn söz-lemiş ol.
Abh.Sho. 3082 azu-ça yme kök ḳalıḳ idiş teg erür üçün sıġurdaçı anın aşnu söz-lemiş ol.

KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Ku. T. 30/3a1–2 79 ... ol kim buldumız iḍişimizni anıŋ üskinde biz andaġ erse küç ḳılıġlılar-miz

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT III, 131 Kügler ḳamuġ tüzüldi / Iwrıḳ idiş tizildi / Sensiz özüm özeldi / Kelgil amul oynalım

Aynı gövdeden maddeler

“idiş” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).