İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

çerig isim

Tanım

  1. Savaş düzeni, saf; ordu; “çerig ėt-” saf bağlamak, orduyu düzene sokmak: “süŋüş bolsar çerig iter erti” savaş olursa orduyu düzene sokardı; “şıp başıŋa tegi çerig ėtdim” Şıp başına dek saf bağladım; “emdi çerig çergeşür” şimdi askerler saf bağlar; (U II) “adın-lar-nıŋ suu-sin çerik-in” başkalarının ordusunu, askerini. Tanıklar: KÇŞUUDLT
  2. Savaş, çarpışma: “ḳayusı çerigde ḳılıç baldu yir” kimi savaşta kılıç, balta yer; “alp çerigde bilge tirigde” yiğit savaşta, bilge (ise) yaşamda (sınanır); “süŋüşte çerigte utmış yégedmiş atlġ teŋri burḫan” savaşta, çarpışmada galip, üstün gelen adlı Buda. Tanıklar: ShoRKBDLT

U II’deki çerik yazımı da bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): çerig — yalın hâliyle 22 kez

Çekimli biçimler (7):

KB Kutadgu Bilig

16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 1736 ḳayusı çerigde ḳılıç baldu yir / ḳayusı turada yuluġda ḳarır
KB 2284 yüreksiz kişiler çerig artatur / çerig artasa er erig artatur
KB 2333 üküş sü çerig erse başsız bolur / bu başsız çerig sü yüreksiz bolur
KB 2365 uzatma işiŋ sen çerig tir toḳış / üle neŋ erig ög toḳış at oḳış
KB 2375 yaġusa çerigke ilişse eri / tuşınça tegişgü kemişse urı

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT I, 3388 Alp çerigde bilge tirigde
DLT I, 442 Kelse apaŋ terkenim / Etilge-met törkünim / Yaḍılmaġay terkinim / Emdi çerig çergeşür
DLT II, 209 Kelse apaŋ terkenim / İtilge-met törkünüm / Tarılmaġay törkünüm / Emdi çerig çergeşür
DLT II, 103 Küçi teŋi toḳıştı / Uġuş ḳonum oḳuştı / Çerig tapa yaḳıştı / Bizke kelip öç öter
DLT II, 97 Yay ḳış bile ḳarıştı / Erdem yasın ḳurıştı / Çerig tutup küreşti / Oḳtaġalı utruşur

ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)

4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Sho.Rosia 2.2.4.V /1–2 yükünürmn süŋüşte çer[i]gte utmı[ş yégedmiş atlġ teŋri] burḫan qutıŋa :
Sho.Rosia 3.2.1.R/1 /// süü çerig adasınta söküşür //[ölmegey :]
Sho.Rosia 6.1.1.2/8 … // [kö]rdükde serinmedeçi | | | antaġ yene sançışġu-ta 赏 | | | ö[g]/// /// çerig-te qwrq’n sökdeçi 運 | | | qılıç salıp qırıp çe[rig] // //[edre]m-in tuta ögdi …
Sho.Rosia 6.1.1.2/8 … u-ta 赏 | | | ö[g]/// /// çerig-te qwrq’n sökdeçi 運 | | | qılıç salıp qırıp çe[rig] // //[edre]m-in tuta ögdir bérip | | | | at-ın yol-ın ö[gdir bérmez] ///

ŞU Şine Usu Yazıtı

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
ŞU D 3 … uz tatar ḳalmatı kelti seleŋe kidin yılun ḳol birdin sıŋar şıp başıŋa tegi çerig ėtdim
ŞU D 4 kergün saḳışın şıp başın yöra kelti ... ııçı seleŋeke tegi çeri[g it]di bėşinç ay toḳuz otuzḳa süŋüsdim anta sançdım seleŋeke siḳa sançdım y …

U Uigurica I-IV

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
U II, T. III, M. 225.-39.-5 adın-lar-nıŋ suu-sin çerik- -in tıtmaḳ serkürmek ḳılur-mn ..
U II, T. III, M. 225.-12.-5 … ada tuda . . . tolḳaḳ-lar -ınta .. adın-lar tı[n] . . . . alḳu türlüg suu çerik-lerde . . . . . -mis ayaġ-ḳa tekimlig köni t . . . . . [özüni] T. III M. 225. …

KÇ Küli Çor Yazıtı

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KÇ 9 Süŋüş bolsar, çerig iter erti. Ab ablasar, ermeli teg erti. sançdı.

Man Manichaica I-III

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T II D 171-174–225 … dgü künke yme aklatmış ayka yme yėgedmiş kutlug yılka yme ögütmiş arkatmış ç(e)r(i)g türk uluş argu t(a)las kögüz içinte yme yokaru kudı ilgerü kėrü atı eştilm …

TT TT I-X

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T II Y 36.13. -39–40 kün tŋri külünti çerig(i)ŋ üze [.] ai tŋri badtı ḳutuŋ üze [.] öz kentüŋ -ke ınanġıl . kentü köŋülüŋi …