açın- fiil

22 geçiş 15 biçim 5 eser KB Mait Man Sek ShoR Anlam haritasında göster

Tanım

Acımak, merhamet etmek; çoğunlukla “açın- aġrın-” ikilemesiyle: “tınlıġlarıġ açınsar aġrınsar” canlılara acıyıp üzülürse; “buşı bėreŋ, açınıŋ aġrınıŋ” sadaka verin, acıyın, kederlenin. Tanıklar: Mait Man
(Giysiyi sıyırıp) kendini açmak: “oŋ egninteki tonın birtin açınıp” sağ omzundaki giysisini bir yana açıp. Tanıklar: Sek
(Günahı) açığa vurmak, itiraf etmek: “açınurmn yadınurmn” (günahlarımı) açar, yayarım, itiraf ederim. Tanıklar: ShoR
İçten, gönülden davranmak (?): “açınu süçinü aşın birse” gönül açıklığıyla, sevinerek yemeğini verse. Tanıklar: KB

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): açın- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Çekimli biçimler (15):

açınġu 4 açındı 2 açınsa 2 açınsar 2 açınu 2 açındım 1 açındıŋ 1 açınmadımız 1 açınmış 1 açınsun 1 açınurbiz 1 açınurmn 1 açınġıl 1 açınıp 1 açınıŋ 1

15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

KB 468	iligke tusulsun bu erdemlerim /	açınsun	meniŋ kitsü emgeklerim
KB 646	tapuġsuz aġırlap	açındım	sini / orun birdim erse basındıŋ mini
KB 2399	kim er tutsa öggü	açınġu	kerek / ol açıġ bile er urunsa yürek
KB 2905		açınu	süçinü baġırsaḳlıḳın / iḍişin küḍezse ötese haḳın
KB 4081	baġırsaḳ kerek ḳul begiŋe açır / anı ötrü begler	açınsa	tegir

Mai.Tek.052.48–52	… er.. buyanlıg itip buşı bėrser.. ig--lig kemlig bertük beçel tınlıg--larıg	açınsar	agrınsar
Mai.Tek.052.53–56	v(i)rhar saŋram--larıg	açınsar	agrınsar v(i)rhar saŋram yėrin sipirser arıtsar evig bark--ag kodup toyın …
Mai.Tek.069.13–16	… ın erin atın oḳlatdımız.. seŋrem sanlıg edin tavarın artattımız aymandımız	açınmadımız	..
Mai.Tek.112.02–03	(yazu)kumuznı bilinür-(biz	açınur-) -biz