aş- fiil

53 geçiş 19 biçim 9 eser Abh KB ShoR Mait BK T ŞU KT Anlam haritasında göster

Tanım

Aşmak, geçmek (dağ, geçit, çöl): “ḳayu art aşar” kimi geçit aşar; “ḳara ḳum aşmış” Kara Kum’u aşmış; “altun yışıġ aşa keltimiz” Altın Yış’ı aşıp geldik; “kögmen aşa ḳırḳız yėriŋe tegi süledimiz” Kögmen’i aşarak Kırgız yurduna dek sefer ettik. Tanıklar: BK T ŞU KB
Üstün gelmek, geride bırakmak: “ertmişin aşmışın alḳu tüzünler ḳuvraġında” bütün soylular topluluğunu geçmiş, aşmış olduğunu; “aşdaçı” aşan, üstün olan.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): aş- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Çekimli biçimler (19):

aşup 231 aşa 22 aşmışın 6 aşar 5 aşmaḳ 5 aşdaçı 4 aştı 4 aşġalı 4 aşıp 4 aşayın 3 aşmaz 3 aşmış 3 aşdımız 2 aşġu 2 aşdaçısı 1 aşdım 1 aşmaḳı 1 aşmaḳın 1 aşġuluḳ 1

23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Abh.Sho. 77–78	anıŋ et’öz-i-niŋ yėg ayaġu -luḳ ertüki üz-e ertmiş-ın	aşmış-ın	alḳu tüz-ün-ler ḳuvraġ-ında tėp.
Abh.Sho. 414	nedegin bilgeli bolur erdmiş-in	aşmış-ın	ḳamaġ tüz-ün-ler-te tėptėser.
Abh.Sho. 2727	üklidmek	aşmaḳ-ın	tuda niz-vanı -lar-ıġ söz-lemiş ol aḳıġ-lıġ tėp ad üz-e.
Abh.Sho. 2747	üklitmek aşmaḳ tėptėmiş-i erser ulalmaḳ-ın tuda söz-lemiş ol üklitmek	aşmaḳ	tėp.
Abh.Sho. 2766–2768	… larıġ若滅道二諦birök öç -mek-li yol-lı iki kėrtü-ler-niŋ bolsar mundaġ ülkitmek	aşmaḳ-ı	nedegin adı bolmaḳ aḳıġ-lıġ tėp.

KB 1480	esenin tirilgil üküş yıl yaşa / sewinçin awınçın üküş il	aşa
KB 1735	ḳayu art	aşar	kör ögüzler keçer / ḳayu yir ḳazar suw ḳuḍuġda içer
KB 1958	apa oġlanı barça	aştı	beḍük / bilig birle boldı kör öḍrüm keḍ ök
KB 5810	kişi aslıŋa kör ḳılınçı tanuḳ / ḳılınçı ne erse kör	aştı	ol oḳ
KB 5829	turu keldi terkin kör ögdülmişe / yunup taŋ namaz ḳıldı tattı	aşa

Sho.Rosia 6.3.2 /35	… t’öz-in tegz-intürüp arḳa bêrip turdı 穢 [食長養 kir tapçalıġ] aş-ıġ üklitdeçi	aşdaçı	ol ::
Sho.Rosia 7.2 /60–87	… in bilg[ü üçün 治 ///] açmaḳ usmaḳ-lıġ igig emlegü üçün 崇習長養 [/// ögretinip	aşġu	üklit-] gü üçün 若力 antaġ küçlügin 若觸 antaġ yene [bürtmekligin] 當如是住 inçip …
Sho.Rosia 7.2 /60–87	… ḍḳanıp tutup 欲 uġrayu ḳatıġlanur tavranu[r al altaġ uzan-] maḳ üz-e ’erḍer	aşar	精勤勇猛堪能 ḳatıġ-lanma[ḳ tavranmaḳ ///] bolur 諸身心法 alḳu et’öz-teki köŋül-teki …
Sho.Rosia 7.2 /199	’ertip	aşıp	m(e)n meniŋ-lig-ti[n ::
Sho.Rosia 7.2 /322	birtemleti	aşdaçı	yme [busuşnuŋ ///] ::

Mai.Tek.027.17–21	… ytrı burkan birle tuġarlar yėme kayu toyın dıntar sıŋarka tarka yėrde ėnip	aşup	anapana / arka ... -ları ... ol
Mai.Tek.052.28–35	… imlig maytrı burka nüstün / / arka / yėti yigirminç üç edgü kılınçların	aşġalı	toyın kuvragnıŋ edgülüg iş ködüg--lerin bütürgeli ü(çün) sansız üküş muŋad …
Mai.Tek.082.04–07	kim kayu tınlıg kişi et-özinte erken yoḳ (kurug ir)t birt	aşıp	üstep üdsüz kolusuz tartıp isip irt birt kolsarlar..
Mai.Tek.084.34–40	yoḳ ... mün kadag sözleserler.. b(u mün) kadaġag	aşıp	üstep sözleserler.. kim yėme toyı nşmnanç baçag olurmış tınl- -ıglarıg çhş …

BK D 16	… ḳuurıġ(a)ru : t(e)m(i)r ḳ(a)p(ı)gḳa : t(e)gi : sül(e)d(i)m(i)z : kögm(e)n	(a)şa	: kıırḳ(ı)z : yėr(i)ŋe : t(e)gi : sü[l(e)d(i)m(i)z] : ḳ(a)m(a)ġı beş ot(u) …
BK D 17	… (ü)ş[d(ü)m(i)z y(a)na / bert(i)m(i)z : ėlg(e)rü] ḳ(a)dırḳ(a)n : yı[ş(ı)g :	(a)şa]	: bod[(u)n(u)g (a)nça : ḳont(u)r[t(u)m(ı)z : (a)nça ėtd(i)m(i)z]
BK D 27	ol yılḳa : turg(i)ş : t(a)pa : (a)ltun yış(ı)g :	[(a)ş]a	: (e)rt(i)ş : üg(ü)z(ü)g: k(e)çe : yorı[d(ı)m :

T 26	öŋr(e)ki (e)r : / / yuġ(u)rça : ıd(ı)p ı b(a)r baş:	(a)şd(ı)m(ı)z	: yub(u)lu : int(i)m(i)z : on / tünḳa : y(a)nt(a)ḳı tug (e)birü : b(a)rd(ı …
T 32	… s(a)b(ı)ġ (ė)ş(i)d(i)p : sü yorıtd(ı)m / : (a)ltun yış(ı)ġ : yols(ı)z(ı)n	(a)şd(ı)m<ız>	: (e)rt(i)ş üg(ü)z(ü)g : k(e)- / ç(i)gs(i)z(i)n : k(e)çd(i)m(i)z : tün (a) …
T 32	… di: b(e)n (a)nça: t(ė)r m(e)n : b(e)n / bilge tunyuḳuḳ : (a)ltun yış(ı)ġ :	(a)şa	k(e)lt(i)m(i)z : (e)rt(i)ş üg(ü)z(ü)g / k(e)çe k(e)lt(i)m(i)z : k(e)lm(i)ş …

ŞU K 8	ertim ḳara ḳum	aşmış	kögürde kömür tagda yar ügüzde üç tuglıg türük bodun (...)
ŞU K 12	… dı anta kėsre ḳaŋım ḳaġan uçdı ḳara bodun ḳıılınç s2 . küsgü yıl[ḳa] (...)	[aş]dım
ŞU G 4	[tapa] er idmiş t .... tėmiş içre ben bulġayın tėmiş taşdıntan	aşayın	tėmiş basmıl yaġıdıp ebimrü bardı anı içgermedim taşdıntan üç ḳarluḳ üç ıd …

KT D 18	… r(ı)ġ(a)ru : t(e)m(i)r ḳ(a)p(ı)gḳa : t(e)gi : sül(e)d(i)m(i)z : kögm(e)n :	(a)şa	: ḳı[ırḳ(ı)z : yir(i)ŋe : t(e)gi : sül(e)d(i)m(i)z] ḳ(a)m(a)ġı : beş ot(u) …
KT D 21	y(a)na : bert(i)m(i)z : (i)lg(e)rü : ḳ(a)d(ı)rḳ(a)n : yış(ı)g :	(a)şa	: bod(u)n(u)g : (a)nça ḳoonturt(u)m(ı)z : (a)nca itd(i)m(i)z : ḳuur(ı)ġ(a) …

yarmanayın tėser sn yasḳaġ turur .

aşayın

tėser sn i-diz turur .