Derlem sözlüğü · madde
aşa- fiil
Tanım
- Yemek, tüketmek: “siŋirgülük aşaġuluḳ” sindirilecek, yenecek; “aşta bögüş urup … aşayurlar” yemekte ölçüyü gözeterek yerler; “tapıġın aşayu” sunulan yiyeceği yiyerek; “öŋre aşadaçılar” (topluluktan) önce yiyenler. Tanıklar: MaitAbhShoR
- (Yıl) yaşamak, tüketmek: “üküş il aşaġıl” çok yıl yaşa; “aşasu yaşasunı luḳman yılı” Lokman’ın yılları kadar yaşasın. Tanıklar: KB2
- “aşaġuluḳ yaşaġuluḳ” yaşayacak (canlılar): “tınlıġlar uġuşınıŋ aşaġuluḳ yaşaġuluḳ buyanları” canlı soyunun yaşam sevapları. Tanıklar: AO2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aşa- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (11):
Bağlamlar
Bütün geçişler (23) →Abh Abhidharma (Shogaito)
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 3949–3950 | … amtı yorıp turur kėn yorıdaçı töz-lüg azu-ça yme ürlügsüz-nüŋ siŋirgü -lük | aşaġuluḳ | üçün tėpç. |
| Abh.Sho. 3951–3953 | 又azu-ça yme bolur üçün ürlügsüz-ke siŋirgü -lük | aşaġuluḳ | tėp yme/tėr bu oḳış正/ol (釋日問) adı ködrülmiş yol ol sudur-lar-ta yrlıḳ -amı … |
| Abh.Sho. 3961 | ikinti siŋirgülük | aşaġuluḳ | tėp yörüg’ol. |
| Abh.Sho. 3967 | bu oḳ inçip erür ėdiglig nom-lar-nıŋ siŋirgülük | aşaġuluḳ | yörügi tėp. |
| Abh.Sho. 3972 | adı bolz-un siŋirgülük | aşaġuluḳ | tėp. |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.016.32–37 | … at ė(l)te ... yine paşaŋ tagka ... amtı anta teŋri yalaŋuḳ / - ... tapıġın | aşayu | on küçin küçedü üç türlüg örüg ornanmış ög tu / / ... |
| Mai.Tek.035.15–18 | erüş üküş balıḳlıg boduntın ayag çilteg | aşayu | .. kaltı ataḳavat(i) (a)tl(ıg) (teŋr)idem balıḳtın vayşirv(an) (k)unçuy kut … |
| Mai.Tek.072.01–04 | … uzunç ülüş bėş p(a)t(a)r anta ölüp seŋik yėdeçilerneŋ bursoŋ kuvragda öŋre | aşadaçı--larnaŋ | ornı oyası avış tamu üçün avış tamuda tugdılar.. |
| 5a-24–26 | ḳ- . . . g-ilerinde [ol]urup adru[ḳ] . . . . . . tŋridem aş | a[şayu]rlar | . . . . . . -un küseyürler . . |
| Mai.T-11.4a.30 | … tataġ bodiswt … -tin(i)ŋ … tübintin et’öziŋe kigürür anı üçün yalŋuḳ aşın | aşamadın | on ay köni ögrünçülügin ertürür .. |
KB Kutadgu Bilig
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 123 | sewinçin awınçın küwençin ili / | aşasu | yaşasunı luḳman yılı |
| KB 836 | AY TOLDI SU'ALİ İLİGKE / / bu ay toldı aydı ay ilig ḳutı / | aşasu | ajun il yaḍılsu atı |
| KB 1350 | uzun kiç yaşaġıl ay ilig ḳutı / üküş il | aşaġıl | bu beglik atı |
| KB 1553 | … LMIŞ CEVABI İLİGKE / / yir öpti kör ögdülmiş aydı ilig / uzun kiç yaşaġıl | aşayu | ilig |
| KB 2916 | yaşıl kök sarıġ al aġı ton keḍip / | aşaġu | kötürse yaraşur yorıp |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 7.2 /60–87 | … ol kir tapça-lıġ [aşıġ 於食 aşta] bögüş urup 思惟而食 saḳınur bögünür-ler inçi[p | aşayurlar | meŋike] yapşınġu saḳınç-lıġ bomlatın 為知身故 et’öz-in bilg[ü üçün 治 ///] açma … |
| Sho.Rosia 8.3 /255–256 | … çı üz-ük-süz ulalu sapılu turup örüg amıl 不動 -in turġu nom meŋi-sin teginü | aşayu | yarlıḳayur-lar :: |
| Sho.Rosia 8.3 /260–261 | 一 yintem nom meŋi-sin | aşaḍu | meŋileḍü (burḫan ḳutıŋa usuzu başġaru) yarlıḳayur-lar :: |
| Sho.Rosia 8.3 /284 | ayişvaraşḍan atlġ 大 erksinmek-te (teggülük) oron-ta olorup nom meŋi-sin 受 | aşamaḳ | . |
Huast Huastuanift
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 VI.-2–6 | yme künke-h | [aşad]uḳumuz | bėş t(e)ŋri-i y(a)ruḳı-ı [k(e)ntü-ü] özümüz üzütümüz totunç-suz ovutsuz so … |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AO-71–74 | … arım-nıŋ oġul-nuŋ ḳız-nıŋ ançulayu oḳ tuġmış ḳadaş tınl(ı)ġ-lar uġuş-ı-nıŋ | aşaġuluḳ | yaşaġuluḳ buyan-ları asılıp üsdelip alḳu tınl(ı)ġ-lar asıġ-ı üçün burḳan b … |
Aynı gövdeden maddeler
“aşa” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).