Derlem sözlüğü · madde
aġar isim
Tanım
- Ağırlık, değer; saygınlık: “aġarı teŋinçe uluġluḳ bulur” değeri ölçüsünde büyüklük bulur; “kişi yalŋuḳta aġarı yoḳ” insanlar arasında (ondan) değerlisi yok. Tanıklar: SekKB
- Saygı; “uluġ aġar ayamaḳın” büyük saygı ve hürmetle; “aġar ayaġ ḳıl-” saygı göstermek: “adruḳ adruḳ aġar ayaġ ḳılurlar” türlü türlü saygı gösterirler. Tanıklar: Mait2
- Ağır, büyük (günah için): “ḳılmış aġar ayıġ ḳılınçımızni” işlediğimiz ağır kötü işleri. Tanıklar: Tövbe
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
KB’de “aġar” yazılışı aġ- (yükselmek) fiilinin geniş zamanı olarak da geçer.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aġar — yalın hâliyle 31 kez
Çekimli biçimler (1):
Bağlamlar
Bütün geçişler (34) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.013.33–36 | nizvanı -lag | aġar | uvaın udımış tınlıglar.. ara yalıŋuz odug saḳ ol ermiş anta ötrü purnabtrı … |
| Mai.Tek.024.04–06 | altun öŋlüg bözüg tuta ornınta turup ulug | aġar | aymaḳın teŋri teŋrisi burkanka yükünüp |
| 5a-15–17 | ol sawaġ işidip uluġ küçlüg tŋriler ayaların ḳawşurup | aġar | ayam[aḳın] maitri bodiswtḳa inçe tėp tėyürler . . |
| Mai.T-11.12a.24 | adruḳ adruḳ | aġar | ayaġ ḳılur-lar .. |
| Mai.T-11.13a.19–23 | … da brḫmayu bramann(ı)ŋ ewiŋe tegür-üp üstün tŋri altın yalnḳuḳ edruḳ edruḳ | aġar | ayaġ ḳılurlar .. |
KB Kutadgu Bilig
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 289 | uḳuşun | aġar | ol biligin beḍür / bu iki bile er aġırlıḳ körür |
| KB 1086 | ḳayu kim toġar erse ölgü kerek / ḳayu neŋ | aġar | erse ilgü kerek |
| KB 1681 | anadın toġuġlı biligsiz toġar / bilig ögrenür ötrü törke | aġar | |
| KB 6039 | aġış barça tüşte aġırlıḳ bolur / | aġarı | teŋinçe uluġluḳ bulur |
| KB 6041 | şatuḳa | aġar | teg agar o1 ḳutı / uluġluḳ bile ilde yaḍlur atı |
Sek Sekiz Yükmek
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.30 (Ib) | kişi yalŋuḳta | aġarı | yoḳ ol kim kişi tip titir yorügi çın |
| Jut.Sek.T-1.44 (Ib) | tüşerler ertiŋü | aġar | emgek- -ke kirürler ol antaġ aġar yazuḳluġ |
| Jut.Sek.T-1.44 (Ib) | tüşerler ertiŋü aġar emgek- -ke kirürler ol antaġ | aġar | yazuḳluġ |
| Jut.Sek.T-1.227 (Ib) | aġar | titir tuġduḳta kün talulamaz ödi tegdükte ötrü tuġar |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.4 [U 3116]-14–19 | … yek içgekler-de taḳı artuḳraḳ tsuy irinçü ḳıltım(ı)z erser: amtı ol ḳılmış | aġar | ts-uy ayıġ ḳılınç(ı)m(ı)znı ḳaltı ḳur--uġ ḳovuḳ sögüt özeninte ört tamıtmı … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | yme birök ḳıltım erser: bėş tür--lüg anantiras atl(ı)ġ | aġar | tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım erser : inçe ḳaltı ögüg ḳaŋıġ ölürdümüz erser : to … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | … rḳan et’özinte ḳan ün--türtümüz erser : bo bėş türlüg an(a)ntaraas atl(ı)ġ | aġar | tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım(ı)z erser : amtı ök--ünür biz : |
| T II Y 40.3 [U 3115]-32–40 | taḳı yme m(ė)n tar küset birle bėş türlüg anantarasasabag atl(ı)ġ | aġar | tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım(ı)z erser: inçe ḳaltı ög ḳaŋ birle ḳatıldım(ı)z er … |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 33/28b3 | … bilür ol kim kirür yer içiŋe ol kim çıḳar andın nė kim iner kökdin nė kim | aġar | anıŋ içiŋe ol yarlıḳaġan örtgen turur |
| Ku. T. 33/69b3 | … 0 kim kim tileyür bolsa ʿizzet ol taŋrıḳa aġırlıḳ küşüşlük barça anıŋ tapa | aġar | yaḫşı söz yime eḍgü iş kötrür anı anlar kim al ḳılurlar yawuzlar birle ola … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 320 | Ḳut(ıġ) ḳuwıġ birse idim ḳulıŋa / Künde işi yügsepen yoḳ (k) ar | aġar |
Aynı gövdeden maddeler
“agar” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).