Derlem sözlüğü · madde
amul sıfat
Tanım
- Sakin, uysal, yumuşak huylu: “örüg ol amul keḍ serimlig sabur” ağırbaşlı, sakin, çok sabırlı; “inç amul” rahat ve huzurlu; “kelgil amul oynalım” gel, huzur içinde oynayalım; “aġır aġruş amil yabaş kişiler” ağır, ağırbaşlı, sakin, uysal kişiler. Tanıklar: TTKBDLT2
- “amul tut-” (gönlü, aklı) sakin tutmak: “köŋül bütti şeksiz, amul tutġıl ög” gönlün şüphesiz inandı, aklını sakin tut. Tanıklar: KB
- (Budist metinlerde “amal, amıl” yazılışlarıyla) dingin, huzurlu; “örüg amıl, ürük amal” sürekli dingin (nirvana için): “ürük amal nirvanıġ bulurlar” sürekli, dingin nirvanayı bulurlar; “örüg amıl köŋlin” dingin gönlüyle. Tanıklar: Mait2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): amul — yalın hâliyle 44 kez
Çekimli biçimler (3):
Bağlamlar
Bütün geçişler (53) →KB Kutadgu Bilig
41 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 25 | aya birke bütmiş tiliŋ birle ög / köŋül bütti şeksiz | amul | tutġıl ög |
| KB 1416 | örüg bol | amul | bol tüzün bol silig / ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig |
| KB 2049 | aḳılıḳ kerek begke ḳoḍḳı köŋül / bu ḳoḍḳı köŋül birle ḳılḳı | amul | |
| KB 3084 | tünek ol bu dünya kötürgil köŋül / eḍiz ordu il ḳol sen amrul | amul | |
| KB 4998 | negü tir eşitgil ay bilgi tertiz / uḳuşluġ | amul | köŋli yüksek eḍiz |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.006.14–16 | arka ... | amal | nırvan bult- ... nomlug şazın / - ... ... - yitilür alkınur.. |
| Mai.Tek.026.07–10 | yarat- ... öŋi kiterip (antag) osuglug ürük | amal | tünün ... - / tükel bilge ma(ytrı) ... lkşanın yarataglıg |
| Mai.Tek.059.13–16 | ürük | amal | (nırvan)ıg bulurlar üdsüz kolu--(suz) (öv)kelemez bulġanmazlar kop kamag t … |
| 2b-20 | … mli]g mait[ri bodiswt] . . . . . . onunç ülüş [üç] ptr saḳınç saḳınur örüg | amal | nirwanta öŋi meŋülüg meŋi bultuḳmaz . . |
| Mai.T-11.4a.22–29 | ayaġ-ḳa [te]gimlig bodiswt yme ḳamaġ ödün örüg | amıl | köŋlin yirti-nçüdeki tınlıġ[larıġ] mün ḳadaġ söz-lemekte küzedkelir üçün ö … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 74 | Ḳança bardıŋ ay oġul / Erdiŋ munda inç | amul | / Attın emdi sen töŋül / Ḳıldıŋ erse ḳılmaġu |
| DLT III, 131 | Kügler ḳamuġ tüzüldi / Iwrıḳ idiş tizildi / Sensiz özüm özeldi / Kelgil | amul | oynalım |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 7.2 /311 | tigisiz | am[ul | ///] sıŋar-ḳı-ta bışrundaçı :: |
| Sho.Rosia 8.3 /255–256 | … iŋ uç-ı ḳıdıġ-ı alḳınġınça -ḳaḍegi tutçı üz-ük-süz ulalu sapılu turup örüg | amıl | 不動 -in turġu nom meŋi-sin teginü aşayu yarlıḳayur-lar :: |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 178b. 180-48–59 | … on nomron . . taḳı yme bu oḳ öwkw bilig aş -ilsar küçetser / ol aġır aġruş | amil | yabaş kişi lerig . tar ////////// ḳ sigrik ş ḳılur . |
Abh Abhidharma (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 1882 | yme ök bolur tört türlüg yme ök öçmiş | amıl | başdın ünüş aḳıġ-sız tıldaġ erser yme ök bolur tört türlüg. |
Aynı gövdeden maddeler
“amul” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).