Derlem sözlüğü · madde
arıġsız sıfat
Tanım
- Kirli, pis, murdar: “arıġsız bu ḳılḳı” bu huy kirlidir; “ḳan iriŋ arıġsız yablaḳ” kan, irin, pislik; “arıġsız yėteçiler” pislik yiyenler. Tanıklar: ManKB
- “arıġsızlar” (Kuran çevirisinde) murdar şeyler: “haram ḳılur olar üze arıġsızlarnı” murdar şeyleri onlara haram kılar. Tanıklar: KuT
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıġsız — yalın hâliyle 24 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıġsız 23 (KB, U, KuT, AH) · arıgsız 1 (Man)
Çekimli biçimler (3):
Bağlamlar
Bütün geçişler (29) →KB Kutadgu Bilig
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 341 | yana bir | arıġsız | bu ḳılḳı otun / kişiler ewinde bu ḳoprur tütün |
| KB 1987 | ḳalı bolmasa beg saḳınuḳ süzük / | arıġsız | bolur barça ḳılḳı üzük |
| KB 2194 | uruġsuz kişiler arıġsız bolur / | arıġsız | vezirka yaraġsız bolur |
| KB 2654 | isizim uwut ya uḳuş ög bilig / | arıġsız | bu borḳa birür ay silig |
| KB 2858 | yıraḳ tutġu aşta arıġsız kişi / arıġsız kişiniŋ | arıġsız | işi |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 28/33b1 | … yıġar olarnı yawuz işdin helal ḳılur olarḳa arıġlarnı haram ḳılur olar üze | arıġsızlarnı | ḳoḍar olardın aġır yüklerini ol kim gul-–larını erdi olar üze anlar kim bi … |
| Ku. T. 28/84a3 | 37 aḍırmaḳ üçün taŋrı | arıġsıznı | arıġdın ḳılmaḳ üçün arıġsıznı amarısını amarı üze üze üze ḳılsa anı ḳamuġ … |
| Ku. T. 28/84a3 | 37 aḍırmaḳ üçün taŋrı arıġsıznı arıġdın ḳılmaḳ üçün | arıġsıznı | amarısını amarı üze üze üze ḳılsa anı ḳamuġ ḳılsa anı tamuġ içinde bu ögür … |
| Ku. T. 29/20b1 | 28 ey anlar kim bittiler bütünlükin ortaḳ ḳatġanlar | arıġsız | yaġumasunlar mezgit-i haramḳa bu yıllarında kiḍin ve eger ḳorḳsa siz, çıġa … |
| Ku. T. 30/15b1 | 26 bir | arıġsız | söz meseli bir arıġsız yıġaç teg ḳoŋruldı yer üstünindin yoḳ aŋar amrulmaḳ |
U Uigurica I-IV
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III M. 207 a II.-52–58 | … . biçin-niŋ . . aḳu--luġ yılan-nıŋ . . ḫara ḫuş-nuŋ . . ḫarġa-nıŋ bu yėti | arıġ-sız | yėteçi-ler-niŋ ajun-ınta toḳar-ın körüp . . tŋri-ler ėligi ḫurmuz-ta tŋri … |
| U II, T. III M. 225-21.-2 | … s-lıġ-lar .. yiŋ as-lıġ-lar .. ḳusuġ as--lıġ-lar .. ötmis-ig yėteçi-ler .. | arıġ-sız | as-lıġ-lar .. ḳalınçu as-lıġ-lar .. ḳasanıġ iç--teçi-ler .. ne negü as-lıġ … |
| U II, T. III, M. 182-9–27 | … s-lıġ-lar .. yėŋ as-lıġ-lar .. ḫusuġ as--lıġ-lar .. ötmis-ig yėteçi-ler .. | arıġ-sız | as-lıġ-lar .. ḳalınçu as-lıġ-lar ⟨…⟩ ḳasanıġ içteçi-ler .. ne negü as-lıġ- … |
| U II, T. III, M. 182-30 | … s-lıġ-lar ⟨…⟩ yėŋ as-lıġ-lar .. ḳusuġ as-lıġ-lar .. ötmis-ig yėteçi-ler .. | arıġ-sız | as-lıġ-lar .. ḫalınçu T. III M. 225. as-lıġ-lar .. ḳasanıġ as-lıġ-lar .. … |
Man Manichaica I-III
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 176-489–491 | ol yarsınçıg etözinteki kan iriŋ | arıgsız | yablak teşilti tökülti |
| T II D 176-508–510 | kop kanka bulganmış | arıgsızka | örgenmişin körüp ötrü b(e)liŋledi |
AH Atebetü’l-Hakâyık
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 109–112 | biligsizke haḳ söz tatıġsız erür aŋar pėnd nasihat asıġsız erür ne türlüg | arıġsız | arır yumaḳın cahil yup arımaz arıġsız erür |
| AH 109–112 | … pėnd nasihat asıġsız erür ne türlüg arıġsız arır yumaḳın cahil yup arımaz | arıġsız | erür |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.2.2.1/6–8 | … alŋuq-lar-nıŋ erklig-leri qaçıġ-ları ///-l’r/// birle birikür 糞除ΟΟ qıġ yam | arıġsız | [çal]pa[ŋ birle]/// télür |