İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

başlıg sıfat

32 geçiş 8 biçim 10 eser MaitBKKBKTTIBHuastU Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Başlı, başı olan: “başlıġıg yüküntürmiş, tizligig sökürmiş” başlıya baş eğdirmiş, dizliye diz çöktürmüş; “altun başlıg yılan men” altın başlı yılanım; “sü başlıġ bolur” ordu başlı (komutanlı) olur. Tanıklar: BKIBKB
  2. (Ad ile) başta olmak üzere, önderliğindeki: “aşoḳ başlıġ soġdaḳ bodun” Aşok başta olmak üzere Soğd halkı. Tanıklar: T
  3. Yaralı (“balıg başlıg” yaralı bereli): “balıg başlıg kanlıg yinlig kençkiyesin” yaralı bereli, kanlı canlı yavrusunu; “balıġ başlıġ boltı” yaralı bereli oldu. Tanıklar: Mait2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): başlıg — yalın hâliyle 21 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • başlıg 14 (Mait, IB) · başlıġ 7 (KB, T, DLT, Abh)
  • başlıgıg 4 (BK) · başlıġıg 3 (KT)

Çekimli biçimler (6):

Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)

15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Mai.Tek.033.19–22 ol işiler sigiriyü tegip bars agzınta kençkiyesin suçulu alsar balıg başlıg kanlıg yinlig kençkiyesin ıḳi emigi ıḳin ara kuçup sever amrayur erser
Mai.Tek.069.19–25 … bilge (şaḳimuni) (burkantın) tigi(n) (öge) ... - / ? biz / / / bu / - ... başlıg emgekl(ig) ..- / / / tamudın ıdmaŋ ...
Mai.Tek.075.12–18 munta tuġup sıġun muyġaḳ başlıg ımġa teke adġıraḳ suḳaḳ başlıg tamulug tınlıglar kelip üç adrı süŋün olarn …
Mai.Tek.078.40–44 yine yėme toŋuz başlıg sıgn başlıg tamu--lug özütler teremizte yorıp üç adrı süŋün sançarlar tart …
Mai.Tek.113.19–25 … ulug sansız tümen sögütler ... kelir tegreki büri butıḳı alku toyın şmnanç başlıglar ... otruġı bir ulug toyın başlıg muntag sav ... -lar tegreki başlar ka- .. …

BK Bilge Kagan Yazıtı

4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
BK K 10 … a) ]t² : (e)rtü[r]t(ü)m : tört [bul(u)ŋd(a)kı bod(u)n(u)g] b(a)z [kelt(i)m b](a)ş[l](ı)g(ı)g : yük(ü)nt(ü)rt(ü)m : tizl(i)g(i)g : sök(ü)rt(ü)m:
BK D 3 … : tört : bul(u)ŋd(a)kı : bod(u)n(u)g [ḳop (a)lm(ı)ş : ḳop b(a)z kelm(i)ş] b(a)şl(ı)g(ı)g [yü]k(ü)nt(ü)rm(i)ş : tiz- l(i)g[(i)g : sök(ü)rm(i)ş :
BK D 13 … ns(ı)r(a)tm(ı)ş : y(a)ġıġ : b(a)z kılm(ı)ş : tizl(i)g(i)g : sök(ü)rm(i)ş : b(a)şl(ı)g(ı)g : yük(ü)nt(ü)rm(i)ş : ḳ(a)ŋ(ı)m : ḳ(a)g(a)n : [ėl(i)g törüg : ḳ(a)zg(a)n(ı …
BK D 16 … l(ı)g(ı)g : ḳ(a)g(a)ns(ı)r(a)td(ı)m(ı)z : tizl(i)g(i)g] sök(ü)rt(ü)m(i)z : b(a)şl(ı)g(ı)g : yük(ü)nt(ü)rt(ü)m(i)z :

KB Kutadgu Bilig

4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 2301 siyaset yorıtsa sü başlıġ bolur / süsi başlıġ erse er aşlıġ bolur
KB 2301 siyaset yorıtsa sü başlıġ bolur / süsi başlıġ erse er aşlıġ bolur
KB 3012 negü tir eşitgil örüŋ başlıġ er / ajunuġ ḳarıtmış uzun yaşlıġ er
KB 5085 negü tir eşitgil örüŋ başlıġ er / ajunuġ keçürmiş uzun yaşlıġ er

KT Kül Tigin Yazıtı

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KT D 2 … ört : bul(u)ŋd(a)ḳı : bod(u)n(u)g : ḳop (a)lm(ı)ş : ḳop b(a)z : kėlm(ı)ş : b(a)şl(ı)ġ(ı)g : yük(ü)nt(ü)rm(i)ş : tizl(i)ġ(ı)g : sökürm(i)ş : ėlg(e)rü : ḳ(a)d(ı)rḳ(a) …
KT D 15 … a)ns(ı)r(a)tm(ı)ş : y(a)ġıg : b(a)z ḳılm(ı)ş : tizl(i)ġ(ı)g : sökürm(i)ş : b(a)şl(ı)ġ(ı)g : yük(ü)ntü[rm(i)ş :
KT D 18 … (ı)ġ(ı)g : ḳ(a)ġ(a)ns(ı)r(a)td(ı)m(ı)z : tiZl(i)ġ(ı)g : sök(ü)rt(ü)m(i)z : b(a)şl(ı)ġ(ı)g : yükünt(ü)rt(ü)m(i)z : türġ(ı)ş : ḳ(a)ġ(a)n : türük(ü)m(i)z

T Tunyukuk Yazıtı

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T 45 … p m(a)nçud : s(a)ḳa]: t(e)zik : toḳ(a)r sın ⟨…⟩ / (a)nta b(e)rüki : (a)şoḳ b(a)şl(ı)ġ sogd(a)ḳ : bod(u)n : ḳoop k(e)lti: / yük(ü)nti: [ögti?]: türük bod(u)n : t …

IB Irk Bitig

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
IB 8 (a)ltun b(a)şl(ı)g yıl(a)n m(ė)N (a)ltun kurugs(a)k(ı)min kıl(ı)-çın k(ė)sip(ė)n özüm yul int …

Huast Huastuanift

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T. II D. 178 IV.-7–9 … ġlan[ı-ı] bėş t(e)ŋri-i bizniŋ üzüt(ü)müz suin y[ek]lügün söŋüşüp bal(ı?)ġ başl(ı?)ġ boltı-ı

U Uigurica I-IV

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
U II, T II B1-7-9–10 az ḳılınç yme ne başlıyın ḳayu basutçın blgülüg bolur

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT II, 172 Kizlep tutar sewüg-lüg adrış küni belgürer / Başlıġ közüg yapsama yaşı anıŋ sawruḳar

Abh Abhidharma (Shogaito)

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Abh.Sho. 2490 … aluy ögüz-te tegindi uluġ balıḳ et’öz-in anıŋ et’öz-i kėŋ uluġ sekiz ygrmi baş-lıġ.