Tanım
- Herhalde, muhakkak, belki (tahmin ve kesinlik bildirir): “bilge ermiş erinç alp ermiş erinç” (kağanlar) bilgeymiş herhalde, yiğitmiş herhalde; “teŋri ança tėmiş erinç” Tanrı öyle demiş olmalı; “ölüm buzmaġınça buzulmaz erinç” ölüm bozmadıkça bozulmaz elbette; “yandı erinç uġraġı” (düşmanın) niyeti herhalde döndü. Tanıklar: TKBDLT
- (U II’de) zavallı, yoksul: “kamini atlġ erinç tapıġçısı” Kāminī adlı zavallı hizmetçisi. Tanıklar: U
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): erinç — yalın hâliyle 54 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- erinç 52 (BK, KT, KB, DLT) · ėrinç 2 (U)
Çekimli biçimler (0):
Bağlamlar
Bütün geçişler (54) →BK Bilge Kagan Yazıtı
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK D 4 | … rm(i)ş : (a)lp ḳ(a)g(a)n : (e)rm(i)ş : buyruḳı <y(ė)me > bilge : (e)rm(i)ş | (e)r(i)nç | : (a)lp (e)rm(i)ş (e)r(i)nç : b(e)gl(e)ri y(ė)me : bod(u)nı [y(ė)me tüz (e … |
| BK D 5 | (a)nta kisre in(i)si] ḳ(a)g(a)n [bolm(ı)ş | (e)r](i)nç | : oġlıtı: ḳ(a)g(a)n bolm(ı)ş (e)r(i)nç : |
| BK D 6 | … in t(e)g] ḳıl(ı)nm(a)duḳ (e)r(i)nç : oġlı : ḳ(a)ŋin t(e)g : kel(ı)nm(a)duḳ | (e)r(i)nç | : |
| BK D 6 | … (a)n : / ol(u)rm(ı)ş (e)r(i)nç : buyruḳı : y(ė)me : bil(i)gs(i)z (e)rm(i)ş | (e)r(i)nç | : / y(a)bl(a)k (e)rm(i)ş (e)r(i)nç : |
| BK D 10 | … lge : ḳ(a)tun(u)g : t(e)ŋri : töp(ü)sinte : tut(u)p : yüg(e)rü : köt(ü)rti | (e)r(i)nç |
KT Kül Tigin Yazıtı
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 3 | … (e)rm(i)ş : (a)lp ḳ(a)ġ(a)n (e)rm(i)ş : buyruḳı y(ė)me : bilge : (e)rm(i)ş | (e)r(i)nç | : (a)lp (e)rm(ı)ş (e)r(i)nç : b(e)gl(e)ri y(ė)me : bod(u)nı y(ė)me : tüz ( … |
| KT D 3 | … bod(u)nı y(ė)me : tüz (e)rm(i)ş : (a)nı üçün : ėl(i)g : (a)nça tutm(ı)ş : | er(i)nç | : ėl(i)g tut(u)p : törüg : itm(i)ş : |
| KT D 5 | (a)nta : kisre : inisi : (e)çisin t(e)g : kėl(ı)nm(a)duḳ | (e)r(i)nç | : oglı : ḳ(a)nın t(e)g : kėl(ı)nm(a)duḳ; (e)r(i)nç : bil(i)gsiz : ḳ(a)ġ(a) … |
| KT D 5 | … : ḳ(a)ġ(a)n : ol(u)rm(ı)ş (e)r(i)nç : y(a)bl(a)k : ḳ(a)ġ(a)n : ol(u)rm(ı)ş | (e)r(i)nç | : |
| KT D 11 | … ilge ḳ(a)tun(u)g : t(e)ŋri : töp(ü)sinte : tut(u)p : yüg(e)rü : kötürm(i)ş | (e)r(i)nç | : |
KB Kutadgu Bilig
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 882 | tadu birle ḳatlıp törümiş ḳılınç / ölüm buzmaġınça buzulmaz | erinç | |
| KB 2062 | bu törtünç yawuz begke arḳuḳ ḳılınç / bişinçi yaraġsız bu yalġan | erinç | |
| KB 2999 | urur can yuluġlap tapuġçı ḳılıç / anıŋ asġı il kend uluşlar | erinç | |
| KB 3739 | törü yoḳ toḳu yoḳ yime ḳılḳ ḳılınç / törüsüz tapuġçı yaramaz | erinç | |
| KB 6233 | saŋa kim tegürdi bu ḳaḍġu saḳınç / negü erki ḫaliŋ sözüŋ ne | erinç |
U Uigurica I-IV
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y. 52,1- III 21-4 | kamini atlġ | erinç | tapıġçı-sı inçe tėp tėdi |
| U II, T. III M. 207 a.-11–26 | birök ḳayu--ta ḫaçan yalanguġ ajun-ınta toġmaġı bolsar yme . . anta | ėrinç | çıḳai bolup toġa teglüg yme bolġai tėp . . anta ötrü ol tŋri urı-sı ol ünü … |
| U II, T. III M. 207 a II.-38–42 | birök ḫayu-ta ḫaçan yalanguġ azun-ınta toḳmaġ-ı bolsar yme . . anta yme | ėrinç | çıḳai bolup . . toḳa teglüg yme bolḳai tėp . . tŋri-ler ėligi-y-a aŋa mn n … |
| U II, T. II Y 42.-58 | bilip ḳılmatım | erinç |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III, 65 | Yandı | erinç | uġraġı / Keldi berü tıġraġı / özi ḳuyı oġruġı / Alplar ḳamuġ tirkeşür |
| DLT III, 245 | Bardıŋ nelük aymadıŋ / Kirü körüp ḳaymadıŋ / Köŋül beril yaymadıŋ / Bolduŋ | erinç | bolmaġu |
| DLT I, 46 | Bardı közüm yaruḳı / Aldı özüm ḳonuḳı / Ḳanda | erinç | ḳanı-ḳı / Emdi udın odġarur |
| DLT III, 309 | Yelkin bolup barduḳı köŋlüm aŋar baġlayu / Ḳaldım | erinç | ḳaḍġuḳa işim udu yıġlayu |
T Tunyukuk Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T | … )nin ḳood(u)p : t(a)bġ(a)çḳa : y(a)na iç(i)kdi: t(e)ŋri : (a)nça t(ė)m(i)ş | (e)r(i)nç | : ḳ(a)n b(ė)rt(i)m : |
| T 3 | … )n : ḳood(u)p : iç(ı)ḳd(i)ŋ : iç(ı)ḳdük üç(ü)n : t(e)ŋri: öl t(ė)- / m(i)ş | (e)r(i)nç | : türk bod(u)n : ölti (a)lḳ(ı)ntı: yoḳ boltı : türk : sir bo- / d(u)n: y(ė … |
| T 32 | … (a)lp tidi: tuym(a)dı: t(e)ŋri um(a)y : / ıduḳ y(ė)r sub : b(a)sa b(ė)rti | (e)r(i)nç | : n(e)ke t(e)z(e)r biz |
KP Kalyanamkara Papamkara
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKÇ Küli Çor Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KÇ 21–22 | … .. Işbara B(i)lge Küli Çor [...s]üke tusa bol[ayi]n tidi. Ülügi ança ermiş | erinç | : Yaġıḳa yalıŋus oplayu tegip, opulu kirip, özi ḳısġa kergek boltı. |
O Ongin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| O 9 | … !” tėyin saḳıntım Tegri Bilge ḳaġanḳa [t]aḳı işıġ küçüg bėrsıġim bar ermiş | erinç | tegd[im] sançdım……… |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.5 [U 3117]-41–42 | edgü ḳılmatım(ı)z yavız ḳıltım(ı)z bilip ḳıl-madım(ı)z | erinç | bilmetin uḳmatın ḳıl--tım(ı)z erser : amtı anı uḳunur-biz : |
Aynı gövdeden maddeler
“erinç” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).