Derlem sözlüğü · madde
et isim
Tanım
- Et: “kişi ḳılḳı kirtüç etiŋni yigey” insanların huyu gerçekten etini yiyecek (seni çekiştirecek); “teŋizni yėse sizler andın yaş et” denizden taze et yiyesiniz diye; “etin ḳanın satar” etini kanını satar; “et yėdeçi ḳan içdeçi” et yiyen, kan içen; “küç küsün et kan üstelü ökliyü turdı” güç kuvvet, et kan artıp çoğaldı. Tanıklar: KPMaitTövbeKuTKB
- “et öz” beden (KB’de sık): “et özke bulun bolma” bedene tutsak olma; “erdem eti tınçıdı” erdemin bedeni sustu. Tanıklar: KB2DLT
Yazıtlardaki ėti (ėt- ‘düzenlemek’) ėt- fiiline taşındı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): et — yalın hâliyle 83 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- et 82 (KB, Mait, U, DLT) · ėt 1 (U)
Çekimli biçimler (11):
Bağlamlar
Bütün geçişler (107) →KB Kutadgu Bilig
74 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 194 | boḍun tili yawlaḳ sini sözlegey / kişi ḳılḳı kirtüç | etiŋni | yigey |
| KB 2797 | et | öz yiti endam köŋülke uḍar / köŋül birle yalŋuḳ aġır yük yüḍer | |
| KB 3598 | basumaz özüm bu | et | özni utup / basa bir baġırsaḳ iḍim sen tutup |
| KB 4369 | ḳalı teŋsiz erse tüşi keḍ yawuz / çıġayḳa birip neŋ küḍezgü | et | öz |
| KB 5844 | et | öz semrir erse yılan ḳurt anuḳ / özür sewnür erse keçigli ḳonuḳ |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.012.36–42 | … yarsınçıg otun karımaḳ sen kim tugmışta berü altm(ış) yaşka tegi küç küsün | et | kan üstelü ökliyü turdı.. |
| Mai.Tek.065.05–09 | … erdi begimiz.. antag oḳ erdi kaŋımız.. saŋram sanlıg seŋik tültin töşekin | etimizke | yinimizke tegürü töşen--timiz.. |
| Mai.Tek.074.49–55 | … t-özlügler.. temir tumşuḳluglar karġalar kuzġunlar örtlüg yalınlıg et-özin | et | yumġaḳ et-özlüglerig soḳa talmayu yėyürler erser.. olar öŋre ajun--ta koyu … |
| Mai.Tek.078.18–24 | munta tuġup örtin yalını nyörgenmiş ulug bedük | et | kötkiler osuglug et-özl(e-) -rimiz erür. vijir tumşuḳlug karġa kuzġun kara … |
| Mai.Tek.085.01–07 | … 385 390 409 415 514⟧ / bėş otuzunç ülüş bir yigirmi p(a)t(a)r osuglug ulug | et | yumġaḳ belgülüg bolur.. anta yėme tört sıŋardın--kı kuşlar keyikleri (buzu … |
U Uigurica I-IV
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III M. 207 a II.-52–58 | toŋuz-nuŋ . . | ėt-niŋ | . . tilkü-nüŋ . . biçin-niŋ . . aḳu--luġ yılan-nıŋ . . ḫara ḫuş-nuŋ . . ḫa … |
| U II, T. III M. 225-21.-2 | … ḳarın-taḳı kenç-ig] / ḫundaçı-lar .. ḫan içteki-ler .. münçig as-lıġ--lar | et | as-lıġ-lar .. yaḳrı as-lıġ-lar .. yilik as-lıġ-lar .. toḳmıs-ıġ ḳundaçı-la … |
| U II, T. III, M. 182-9–27 | … ḳarın-taḳı kenç-ig ḫundaçı-lar .. ḫan içteçi-ler .. münçig as-lıġ--lar .. | et | as-lıġ-lar .. yaḳrı as-lıġ-lar .. yilik as-lıġ-lar .. toḳmıs-ıġ ḳundaçılar … |
| U II, T. III, M. 182-30 | … ḳarın-taḳı kenç-ig ḫundaçı-lar .. ḳan içteçi-ler .. münçig as-lıġ--lar .. | et | as-lıġ-lar ⟨…⟩ yaḳrı as-lıġ-lar .. yilik as-lıġ-lar . toḳurmıs-ıġ yėteçi-- … |
| U II, T. II Y 42.-5–17 | … r t . . . . . . ḳaçı ḳuşçı uçuġma tınlġlaraġ . . . [ölürgüç]i boltum erser | ėt | etin satġuçı boltum erser ançakarm yılan ölürgüçi boltum erser luu öntürgü … |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 30/36a3 | 14 ol iḍi ol kim ferman tutuġlı ḳıldı teŋizni yėse sizler andın yaş | et | çıḳarsa sizler andın ėtig keḍer sizler anı körgey sizler kemini keligli ta … |
| Ku. T. 30/93b3 | 115 her-ayine haram ḳıldı sizlerniŋ üze murdarnı ḳannı toŋuz | etini | anı kim taŋrı atında aḍın[nı] anıŋ birle atasalar kim muŋadsa artuḳluḳ til … |
| Ku. T. 31/60a3 | … izke Tur taġınıŋ oŋ yanındın ıḍtımız siziŋ üze yandaḳ şekeri hem buldurçın | etini | |
| Ku. T. 33/72a2 | … süçüg tatlıġ siŋen suw ol anıŋ içmeki bu açıġ şur turur ḳamuġdın yėyür siz | etni | taze taḳı çıḳarur sizler ėtigler keḍer sizler anı körgey sen kemini anıŋ i … |
| Ku. T. 37/62a3 | … ler ġıybet ḳılmasun amarıŋız amarını sewer mü sizde biriŋiz yėse ḳadaşınıŋ | etini | mundar taplamaz sizler anı ḳorḳuŋlar taŋrıda ol taŋrı tevbe ḳabul ḳılġan y … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III, 303 | Bilge bögü yunçıdı / Ajun anı yançıdı / Erdem | eti | tınçıdı / Yerke tegip sürtülür |
| DLT I, 36 | Keldi maŋa Tat / Aydım emdi yat / Ḳuşḳa bolup | et | / Seni tiler üs böri |
| DLT I, 463 | Tumlıġ kelip ḳapsadı / Ḳutluġ yâyıġ tepsedi / Ḳarlap ajun yapsadı / | Et | yin üşüp emrişür |
| DLT III, 278 | Ḳış yayġaru süwleyür / Er at menin tawrayur / İgler yeme sewriyür / | Et | yin taḳı bekrişür |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK D 9 | y(a)ġı : bol(u)p : | ėt(i)nü | : y(a)r(a)t(ı)nu : um(a)duḳ : y(a)na : iç(i)km(i)ş : |
KP Kalyanamkara Papamkara
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP II-8 | … ar ḳoy laġzın ulatı tınlıġ-larıġ ölürür terisin soy(=r?)ar ḳan ögüz aḳıtar | etin | ḳanın satar anın öz egidür .. |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.4 [U 3116]-14–19 | adavaki pişanagi şarulumi ḳarini-ta ula--tı | et | yėdeçi ḳan içdeçi ḳad(a)r ḳaşl(ı)ġ tumlıġ bėş ptr / yüzlüg yavlaḳ yek içge … |