İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

alı

39
geçiş
14,5
milyonda
7.539.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
12
eserde
157
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kül Tigin Yazıtı1509,2
Bilge Kagan Yazıtı41.622,1
Tunyukuk Yazıtı1820,3
Saddharmapuṇḍarīka Sūtra1561,8
Maitrisimit Nom Bitig (Hami)146,2
Abhidharma (Shogaito)8201,3
Uigurica I-IV2316,9
TT I-X1392,5
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası378,8
Kutadgu Bilig340,8
Dede Korkut Kitabı9277,4
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi52,0

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KT D 0,00
BK D 0,24
T —
KİP D 0,00
Mait D 0,00
Abh D 0,24
U D 0,33
TT D 0,00
KuT D 0,49
KB D 0,49
DK D 0,49
EÇS D 0,46

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKTBKTKİPSekMaitAbhUTTKuTKBAHDKEÇSToplam
âli·············2.5872.587
ali····1····1··1191194
alı1411·182133·9539
‘ali··········11··2
âlı·············11
‘âli·············11

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: alı) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
aldaġı7712,2813,082,65127,1
törün41111,3611,622,0058,2
satı3411,1612,661,7349,9
ṣavaşmadın3711,0611,861,7344,9
döngil31010,9711,341,7342,2
bertim31110,9411,201,7341,5
vireyim31510,8310,761,7339,4
ertiŋü44010,709,762,0046,6
tidigtin32210,6510,201,7336,9
digil34010,289,341,7333,1
girü35010,119,021,7331,7
ulug41169,728,221,9937,8
aydur35227,455,641,7017,6

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“alı” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (39) →
EÇS VII 75b … ş-ı ra‘nâ etmeğe temel handakları kazup iki yerden kapuları alı komuşlar, biri karada Uyvar kal‘amız hâkine biri garb taraf …
EÇS VII 161b … iken Acem'e aslâ tüccârları gitmez, ammâ Maskov keferesiyle alı satı ederler.
KT D 8–9 … e)yü : berm(i)ş t(a)bġ(a)ç : ḳ(a)ġ(a)nḳa : ėlin : törüsin : (a)lı berm(i)ş : türük : ḳ(a)ra ḳ(a)m(a)g : bod(u)n : (a)nça tėm( …
DK III 54 … ḳarımuma varmadın ol maŋa baş getürmek gerek bunuŋ gibi ḳız alı vir
DK I 84 … ŋ-de içinde şişligüŋ var-ise digil maŋa ṣavaşmadın unşmadın alı vireyim döngil girü ḳaytabandan ḳızıl deve gider-ise menüm …
Abh 1094 ḳaltı adı ködrülmiş-niŋ uz-an -maḳ-lıġ al-ı aldaġ-ı erür.
KuT T. 31/55a3 … nı kim ḳıldılar bütünlükin anı kim ḳıldılar cadunıŋ ėtigi / alı ḳurtulmaz cadu ḳayu yerde kim kelse
EÇS X Y42a … yâhate gitdiniz, anı nakl eylen" deyü ricâ etdiler. Ol dahi alı al olup bizim pederin arka kaşağasın eline alup eydir:
KİP 99 alı çevişi nėteg ėrki . .
DK III 54 … kimüŋ ḳızın alı vireyin didi beyrek aydur baba maŋa bir ḳız alı vir kim men yirümden ṭurmadın ol ṭurmaḫ gerek men ḳara ḳoç …