İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

ata

243
geçiş
90,1
milyonda
1.336.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
9
eserde
154
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Süci Yazıtı114.285,7
Maitrisimit Nom Bitig (Hami)3138,5
Uigurica I-IV1158,4
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası4105,0
Kutadgu Bilig33448,6
DLT’deki Türkçe parçalar2689,4
Atebetü’l-Hakâyık1362,6
Dede Korkut Kitabı24739,8
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi17471,1

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

Sü —
Mait D 0,29
U D 0,00
KuT D 0,24
KB D 0,53
DLT D 0,33
AH D 0,00
DK D 0,60
EÇS D 0,81

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimSüMaitUKuTKBDLTAHDKEÇSToplam
ata1314332124174243
atâ········1212
‘ata····4·1··5

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: ata) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
süvâr3560810,406,325,84240,2
dona101410,329,953,16128,0
binüp1518210,186,843,84113,8
bindirüp104910,138,153,1595,2
oġul91249,656,652,9765,9
kemâl91449,576,442,9763,1
ornı6279,518,272,4458,3
takla469,049,852,0050,3
ḳayın4139,008,742,0041,9
bilârikâb4198,978,191,9938,4
tüfenglerin4358,887,311,9933,1
bineler348,6410,021,7338,9
kuyruksuz388,619,021,7332,8
ḳısa398,618,851,7332,0
katıra3178,567,941,7227,6
yukaruya3198,557,781,7226,9
kâdir62918,524,842,3628,8
erdim3328,487,021,7223,5
yig3458,426,531,7121,4
oġlı3498,406,411,7120,9
ḳorḳut3508,396,381,7120,8
rikâb3518,396,351,7120,7
oğul52708,324,682,1523,0
atdan31198,095,131,6815,6
ana111.1038,063,793,0837,5
bardı31288,055,021,6815,1
sarı65128,024,022,3022,3
biner31398,014,901,6714,7
oldı31647,924,671,6613,7
tegimlig31657,914,661,6613,7
ḳız31787,874,551,6613,2
zemîne32277,714,201,6411,8
nüzûl32317,704,171,6411,7
sarây33537,373,561,599,3
mâlik57937,313,131,9812,9
at101.8917,262,882,7322,7
dede34087,243,351,568,5
paşayı34337,183,271,558,2
ziyâreti47057,112,981,759,5
eydür34807,093,121,537,7

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“ata” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (243) →
EÇS VIII 330a–330b … kuloğlu ve gayri kullar ki ol kazâlarda sâkinlerdir, cümle ata dona ve bisâta mâlik olup askerî geçinen altı sancak yerde …
EÇS IV 221b Hemân biricik yılandan kamçı ile fakîre ata çarpup dizgin değşirüp ol sarp sengistân içre yalçın kayala …
EÇS VIII 201a … -i Risâlet-penâh dâr-ı bâkîye intikâllerinden sonra bu Sarı Ata Sultân ve Mâlik Eşter hazretleri ve Baba Mansûr hazretleri …
EÇS VIII 201a Ziyâretgâh-ı Sarı Ata Sultân
EÇS II 334a … dı. Ol rûz-ı zemherîrde Bâkî Paşa ve Seydî Paşa ser-bürehne ata binüp Erzurûm'un Gümüşlü Künbet meydânında ve Nasûh Paşa oğ …
EÇS VII 24a … lîm etdikde fi'l-hâl gayret-keş Osmân Ağa'nın vücûdun gayri ata bindirüp cümle guzâtın şühedâların na‘şelerin ve mecrûhları …
EÇS III 31b Niçesi ata süvâr olup çeşminin kuvvet-i basarı ve kudret-i nazarı kalm …
EÇS VI 45a … şâhın binek taşına yanaşdırup on, on beş âdem gücile paşayı ata bindirüp vâlih [ü] hayrân sarâyına gelüp hâb-ı râhata yatdı …
EÇS VI 179b … up bî-bâk ü bî-pervâ Kanije'yi döğerken Sadrıa‘zamın toplar ata ata geldiğin küffâr-ı hâksâr işidüp cân u baş havfine düşüp …
EÇS I 158b–159a … nî tohum buğdayın halk üzre serperek "Benim elim değil Âdem ata elidir, Yâ Rabbî berekât-ı Halîl ver" diyerek gürûh gürûh u …