İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

tar

20
geçiş
7,4
milyonda
12.958.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
9
eserde
500
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Sekiz Yükmek1217,0
Maitrisimit Nom Bitig (Hami)146,2
Abhidharma (Shogaito)250,3
TT I-X1392,5
Uygurca tövbe duası (Zieme)13.311,3
Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası126,3
Kutadgu Bilig340,8
Atebetü’l-Hakâyık1362,6
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi93,7

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

Sek D 0,00
Mait D 0,00
Abh D 0,00
TT D 0,00
Tövbe —
KuT D 0,00
KB D 0,49
AH D 0,00
EÇS D 0,55

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimSekMaitAbhTTTövbeKuTKBAHDKEÇSToplam
târ·········3232
tar11211131·920
ṭar········12·12

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: tar) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
tenk3611,8813,041,7350,1
u317.4342,491,541,142,5

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“tar” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (20) →
EÇS VII 158a … n Beğ Noğayları birer otak hayvânâtlarıyla sâkin olup yerim tar demezler. Tâ bu mertebe vâsi‘ gâr-ı yetîmânlardır.
KB 5510 isizke ḳatılma yorıġıl köni / köni egri birle küni tar küni
EÇS VIII 210b tena hala mahal mebu ya tar
KB 3649 bu kiŋ dünya özke küçün ḳılma tar / yazuḳluġ ḳulıŋa bayat fazlı bar
AH 313–316 aya hırs idisi harislıḳ nerek ayu bir maŋa bu negüke kerek tar erse kiŋ erse bitildi ruzuŋ harislıḳ ḳılurmu munı eḍgürek
TT II D 178b. 180-48–59 … aş -ilsar küçetser / ol aġır aġruş amil yabaş kişi lerig . tar ////////// ḳ sigrik ş ḳılur .
Abh 4187–4188 anın öŋdün söz-legüçi tüz-ün yol-uġ tar kėmi teg tegimlig ol tidgeli munda ḳalısız nirvan-ıġ tudsar …
Mait … bolur erdnilig l / / ... -ler erdnilig şatular erdnilig ... tar kėmilerin itmiş yaratmış ... sekiz türlüg noş tataglag / / …
EÇS VI 124a … başladı. Bu kerre aklım başımdan gidüp cihân başıma teng u tar oldu.
EÇS V 143b … l mahalle paşa-yı kişvergîr deryâ-misâl asker ile ol tenk ü tar u dar yere gelince der-akab bir sahâbe-i münakkaş-ı musanna …