İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

elig isim

Tanım

  1. El: “muŋaḍmış yirimde elig tut maŋa” sıkıştığım yerde elimi tut; “ḳalı bolsa elgiŋ boḍunḳa uzun” elin halka uzun (cömert, güçlü) ise; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “aḳı erdi elgi yüreki teḍük” eli cömert, yüreği uyanıktı; “tegürdi maŋa elgin elig yaşım” elli yaşım bana elini değdirdi; “sürüŋler yüzüŋüzke iki elgiŋizke” yüzünüze ve ellerinize sürün; “çintamani erdini tutar élig” dilek taşı tutan el; “elgin taşup birmiş aşıġ” elinden taşıp verilmiş aş. Tanıklar: ShoRKuTKB5DLT
  2. (Kur’an çevirisinde) “eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (köleler): “meger ol kim erklendi eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (câriyeler) hariç. Tanıklar: KuT

elgi, elgin, elgim, elgiŋ vb. ünlü düşmeli biçimler bu maddede toplandı. Aynı biçimle yazılan “elig” (elli) sayısı ve “ėlig” (hükümdar) ayrı maddelerdedir; yazıtlardaki ėl(i)g (ėl ‘ülke’ + belirtme) biçimi hükümdar maddesine düşmektedir.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): elig — yalın hâliyle 213 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • elig 194 (KB, Man, Mait, AH) · élig 19 (ShoR)
  • elgin 31 (KB, Huast, Mait, AH) · ėlgin 4 (Mait, U)
  • eligleri 15 (KuT, KB) · éligleri 1 (ShoR) · ėligleri 1 (Mait)
  • elgiŋ 15 (KB, KuT, DLT) · elġiŋ 1 (KB)
  • ėligin 8 (Abh, U, Mait, IB) · eligin 3 (Sek, Man)
  • elgim 4 (KB) · élgim 1 (ShoR)
  • eligim 1 (DLT) · éligim 1 (ShoR)

Çekimli biçimler (45):

ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)

23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Sho.Rosia 3.1.3.R /7 miŋ köz miŋ [élig] /// montaġ sözleyür :
Sho.Rosia 3.2.2.R /2 t//// [erdiniler] -in çıġrunmış tınlġlar üçün çintamani erdini [tutar élig belgürttüŋüz :]
Sho.Rosia 3.2.2.R /4 /// emgeklig tınlġlar üçün uruq tuta[r élig belgürttüŋüz :]
Sho.Rosia 3.2.2.R /5 //// kemlig tınlġlar üçün altun patir tu[r élig belgürttüŋüz :]
Sho.Rosia 3.2.2.R /6–8 … nıŋ qop tö[rlüg qorqınçların] /// kétergelir üçün qorqınçsız ayın[çsız] ///[élig belgürttüŋüz :]
Sho.Rosia 3.2.2/9 /// üçün kün teŋri yaltrıqlġ erdi[ni] // [tutar élig belgürttüŋüz :]
Sho.Rosia 3.2.2.V/1 V béşinç üç soġ[un]ġalır [üçün] ay teŋri yal[trıqlġ erdini] // [tutar élig belgürttüŋüz :]
Sho.Rosia 3.2.2.V/2 at yol tilegliler üçün erdinil[ig ya tutar élig belgürttüŋüz :]
Sho.Rosia 3.2.2.V/3 // [edgü] ögliler birle tuşuşġu üçün erdini [ig oq tutar élig belgürttüŋüz :]
Sho.Rosia 3.2.2.V/4–5 //// et’özdeki üküş törlüg ig ////////[üçün] sögüt butıq tutar élig blgü[rttüŋüz :]
Sho.Rosia 3.2.2.V/6–7 /// ada tud-larıġ kétergelir üçün yürü[ŋ] ///// [tutar élig] belgürtdüŋüz :
Sho.Rosia 3.2.2.V/8 baġır böşük edgü ögliler birle tü[zülgelir üçün] /// idiş tutar élig belgürtdüŋüz :
Sho.Rosia 3.2.2.V/9 … rs irbiz böride u[latı] /// [qadır yavlaq keyikler] ///[üçün] qalqaŋ tutar élig belgürtdüŋüz :
Sho.Rosia 4.2.2/5–7 üçünç énç qut qolu küsüş öritü teginür mn él uluş égesi éligleri begleri miŋ tümen yaşazunlar :
Sho.Rosia 4.2.2/36–37 tört yégirminç énç qut qolu küsüş öritü teginür mn élgim üze örürmeyin bir yeme tınlġ uġuşların :
Sho.Rosia 4.2.2/41–44 altı yégirminç énç [qut] qolu küsüş öritü teginür mn alışu yomġıġun bilen élig tutuşu adaq toqışu kirelim nirvan atlġ bek meŋü belgürtmek artamaq busulma …
Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 … [arıġ]lıq semeklikig anı körüp ol [er]niŋ montaġ saqınçı bolsar kim inçip [élig begke] men barıp monı élig [begke] eşidtüreyin tép : ötrü ol [er élig] beg …
Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 … rüp ol [er]niŋ montaġ saqınçı bolsar kim inçip [élig begke] men barıp monı élig [begke] eşidtüreyin tép : ötrü ol [er élig] begke barıp eşidtürser ötrü ol …
Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 … çip [élig begke] men barıp monı élig [begke] eşidtüreyin tép : ötrü ol [er élig] begke barıp eşidtürser ötrü ol er élig begke barıp eşidtürser kim inçip él …
Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 … gke] eşidtüreyin tép : ötrü ol [er élig] begke barıp eşidtürser ötrü ol er élig begke barıp eşidtürser kim inçip élig beg inçe bilzün
Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 … g] begke barıp eşidtürser ötrü ol er élig begke barıp eşidtürser kim inçip élig beg inçe bilzün
Sho.Rosia 7.2 /277 為請賓客 [azu ///] küden êlig-lerig ḫan-larıġ uluġ buryuḳ-larıġ mu ötünyük sn têp [::
Sho.Rosia 8.3 /22 arıġ nom nomlamaḳ-lıġ/élig-im üz-e tarḍıp taşġarıp.

Aynı gövdeden maddeler

“elig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).