Man sözlüğü · madde
aç- fiil
Tanım
- (Kapı, kapak, yol) açmak: “teŋri yėriŋerü ḳapaġın açdı” tanrılar yurduna kapısını açtı; “açar ḳut ḳapuġ” mutluluk kapısını açar; “yolug aç” yolu aç. Tanıklar: MaitManKB
- Gizli olanı açığa vurmak, söylemek, itiraf etmek: “ḳılmış ayıġ ḳılınçların kizlemedin açarlar” işledikleri kötü işleri gizlemeden açarlar; “köŋül sırrı açma” gönlünün sırrını açma. Tanıklar: KB
- Açıklamak, yorumlamak, anlatmak: “yörüglerniŋ kėŋürü açdaçı” anlamları geniş geniş açıklayan; “kiŋürü aça yada nomlasar” öğretiyi açıp yayarak anlatırsa; “maŋa açsu” bana açıklasın. Tanıklar: SekAbhKB
- (Göz, gönül) açmak; anlayış vermek: “közlerin aça saḳınur” gözlerini açmayı düşünür; “aça bėrgil meniŋ kögsümni” göğsümü (gönlümü) aç. Tanıklar: MaitKuT
- (Bir yeri) fethetmek, ele geçirmek: “ḳılıç ursu, açsu saŋa kend uluş” kılıç vursun, sana şehirler ülkeler fethetsin. Tanıklar: KB
- Acıkmak, aç kalmak: “açmaq suvsamaq üze sıqılmaq” açlık ve susuzlukla sıkışmak; “nomluġ aş bulmadın aça tegintimiz” öğreti yiyeceği bulamayıp açlık çektik. Tanıklar: Mait
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aç- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- açmaḳ 10 (KuT, Mait, KB, ShoR) · açmaq 1 (ShoR)
- açıġlı 3 (KB, KuT) · açıglı 1 (Man)
- açgay 1 (Man) · açġay 1 (KB)
Çekimli biçimler (38):
aça 49
açtı 44
açar 27
açmış 17
açsa 16
açıp 15
açdı 11
açarlar 10
açmaḳ 10
açayın 7
açġıl 6
açır 6
açma 4
açdaçı 4
açġu 3
açu 3
açmaz 3
açıġlı 3
açsu 2
açtımız 2
açalım 2
açġalı 2
açarbiz 2
açsar 1
açmaq 1
açtıŋ 1
açgay 1
açġan 1
açġay 1
açmaġay 1
açġaymiz 1
açıglı 1
açdımız 1
açmadı 1
açsamu 1
açıġlılar 1
açıġlılarmiz 1
açḳınça 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (5) →Man Manichaica I-III
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 173b1-6–7 | bėşinç oŋınta t(e)ŋri yėriŋerü kapagın | açdı | |
| T. II D. 173b1-8–12 | inçe k(a)ltı suv ı ıgaç kapagın yėrde | aça | bėrürçe ançulayuma hroştag t(e)ŋri horm(u)zta t(e)ŋrike beş t(e)ŋrike kapa … |
| T. II D. 173b1-8–12 | … ürçe ançulayuma hroştag t(e)ŋri horm(u)zta t(e)ŋrike beş t(e)ŋrike kapagın | aça | bėrdi |
| T II D 171-174–225 | … kim yme … … … … tolu erüş ük[ü]ş türl[ü]g … [öz]ütlerig odguru-glı köŋülüg | açıglı | yme kögüzüg y(a)rutuglı köni kertü yaŋlag türülüg üç üdki ad(ı)rtlag üdürt … |
| T II D 173a2-446–448 | ol ödke ulug elig m(e)ŋigü y(a)rl(a)kançuçı körtle körkin | açgay | b(e)lgürtgey |