Huast sözlüğü · madde
arıġ sıfat
Tanım
- Temiz, arı, saf: “arıġ topraḳ” temiz toprak; “arıġ ton” temiz giysi; “ay teŋriniŋ arıġ yaruḳı” ayın temiz ışığı; “araġ turug köŋül” arı, duru gönül. Tanıklar: ManUShoR
- Ahlakça temiz, iffetli, günahsız: “arıġ bolsa özi, yorısa köni” kendisi temiz olsa, doğru yürüse; “arıġ çḫşapt” temiz (tutulan) ahlak kuralları; “arıġ yaruḳ ezrua teŋri” temiz, aydınlık Zurvan tanrı. Tanıklar: HuastMaitShoRKB
- (Kuran çevirisinde) helal, temiz (ṭayyib); “arıġlar” temiz şeyler: “helal ḳılur olarḳa arıġlarnı” onlara temiz şeyleri helal kılar. Tanıklar: KuT
- Koru, bahçe (Mait): “lumbani atlıġ arıġda” Lumbini adlı koruda. Tanıklar: Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıġ — yalın hâliyle 208 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıġ 183 (KB, ShoR, KuT, U) · arıg 25 (Mait, Man, T)
- araġ 4 (Mait) · arag 1 (Mait)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (11) →Huast Huastuanift
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 IV.-4 | … ögsüz boltuḳumuz [ü]çün ḳam(a)ġ y(a)ruḳ üzütlerniŋ t[özin]ge [yil]tizi[ŋe] | arıġ | y(a)ruḳ ezrua t(e)ŋriken-[ke?] yazıntım(ı)z yaŋıltım(ı)z erser [yaruḳlı-ı] … |
| T. II D. 178 III.-2–11 | … rike ėki-i y(a)ruḳ orddu-u içre oluruġma t(e)ŋrilerke ḳam(a)ġ burḫanlarnıŋ | arıġ | nomnuŋ edgü-ü-ḳılınçl(ı)ġ üzütlerniŋ yėr [suv ?] y(a)ruḳnuŋ tözi-i yiltizi … |
| T. II Y. 60 a.-5–6 | m(a)nas]tar ḫırz(a) . . . . sekizinç [kirtü t(e)ŋrig | arıġ | nomuġ] biltükümüzde baru . . t(e)ŋrim ėki-i [yiltizig üç ödk]i nomuġ bilt( … |
| T. II Y. 60 b.-28–30 | … zrua t(e)ŋrike kün ai [t(e)ŋrike küçlüg t(e)ŋrike] burḫanlarḳa bir biligin | [arıġ | köŋülin alḳansıġ törü bar] erti .. |
| T. II Y. 60 b.-31–35 | … ımıznı t(e)ŋrigerü tut[madımız] erser .. [al]ḳışım(ı)z [ötügümüz t(e)ŋrike | arıġın] | tegmedi er[ser] .. ne [yėrde tıdıntı] tutuntı erser .. amtı t(e)ŋrim yazuḳ … |
| T. II Y. 60 b.-36 | bir y(i)g(i)rminç yme yėti türlüg [puşi | arıġ] | nomḳa ançulasıḳ k(e)rgek erti .. |
| T. II Y. 60 b.-41–46 | azo muŋ üçün .. azo puşi bėrgeli ḳı[zġan]ıp [yėti tür]lüg [pu]şi | arıġ | nomḳa tüketi bėrü [umadı]m(ı)z [ers]er [t(e)ŋri]gerü bardaçı boşuntaçı bėş … |
| T. II Y. 60 b.-47 | [ėki y(i)]g(i)rminç bir yılḳa elig kün | arıġ | dintar ça [vusanti olurs]uḳ törü bar [er]ti |
| T. II Y. 60 b.-48 | arıġ | baçaġ baçap t(e)ŋ[rike ançulasıḳ k(e)rgek ert[i] .. | |
| T. M. 183-9–11 | üç y(i)g(i)rm[inç ai t(e)ŋri] künin sayu t(e)ŋrike nomḳa | arıġ | di[ntarlar ḳa] [suy]umuznı-ı yazuḳumuznı-ı [boş]uyu [ḳolmaḳ] [k(e)rgek er] … |
| T. II D. 178 VI.-7–9 | [anı-ı üç]ün t(e)ŋrim m(e)n raim(a)s[t] ḳop yazuḳdda-h boşun[u] | arıġ | k(a)rm(a)şuḥn ḳolu-u ötün[ürme]n . |
Aynı gövdeden maddeler
“arıg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).